Kâğıttan okumak / Elinizdeki telefonla yüzlerce sayfa metni birkaç saat içinde tarayabilirsiniz. Fakat günün sonunda ne kadarını hatırlarsınız? Okuduğunuz düşünceler zihninizde yeni bağlantılar kurar mı, yoksa parmağınızla birlikte onlar da ekrandan kayıp gider mi?
Makai Elías Calles, Reading on Paper Rewires Your Brain başlıklı konuşmasında önemli bir ayrım yapıyor:
Bir metni görmek ile onu zihinsel olarak işlemek aynı şey değildir. Kâğıttan okumak yalnızca nostaljik bir alışkanlık değil; dikkati yavaşlatan, düşünceyi derinleştiren ve bilgiyi zihinde konumlandıran bir öğrenme biçimidir. Konuşmayı izleyin
Beyin Okumak İçin Yaratılmadı
Kâğıttan okumak / İnsan beyni doğuştan okumaya programlanmış değildir. Okumayı öğrenirken görme, dil, işitme, dikkat ve bellekle ilgili bölgeler arasında yeni bağlantılar kurar. Bu nedenle her ciddi okuma faaliyeti, beynin mevcut ağlarını yeniden düzenleyen bir eğitimdir.
Ancak kullandığımız ortam, okuma biçimimizi etkiler. Ekran bize yalnızca metin sunmaz; bağlantılar, bildirimler, kaydırma hareketi ve başka bir içeriğe geçme ihtimali de sunar. Beyin böyle bir ortamda çoğu zaman anlamı derinleştirmek yerine hızlı tarama stratejisini kullanır.
Kâğıt Metne Bir Mekân Kazandırır
Kâğıttan okumak / Basılı bir kitabın ağırlığı, sayfanın dokusu ve çevrilen yaprakların oluşturduğu ilerleme hissi, metne fiziksel bir konum kazandırır. Bazen bir düşüncenin kitabın başlarında, sağ sayfanın alt kısmında bulunduğunu hatırlarız. Bu mekânsal işaretler, okunan metnin zihinsel haritasını kurmaya yardımcı olabilir.
Ekranda ise metin çoğunlukla sürekli kayan bir yüzeydir. Başlangıç, orta ve son arasındaki fiziksel sınırlar zayıflar. Okuyucu metnin içinde nerede bulunduğunu hissedemeyebilir.
2018’de yayımlanan geniş kapsamlı bir meta-analiz, özellikle süre baskısı altında ve bilgilendirici metinlerde kâğıttan okumanın anlama bakımından küçük fakat anlamlı bir avantaj sağlayabildiğini gösterdi. Bununla birlikte her araştırma aynı sonucu vermiyor. Uzun bir metni basılı kitap ve e-okuyucudan okuyan katılımcıların çoğu anlama testinde benzer performans gösterdiği çalışmalar da bulunuyor. Mangen ve arkadaşları
Dolayısıyla mesele “Ekran kötüdür, kâğıt iyidir.” kadar basit değildir. Asıl fark, ortamın okuma davranışımızı nasıl yönlendirdiğidir.
Kalem Düşünceyi Yavaşlatır
Kâğıttan okumak / Calles, kâğıttan okumanın yanına kalemle not almayı da ekliyor. Altını çizmek, kenara soru yazmak ve bir düşünceyi kendi cümlemizle özetlemek bizi metnin pasif tüketicisi olmaktan çıkarır.
Elle yazma sırasında oluşan görsel ve motor hareketlerin, klavyeyle yazmaya kıyasla daha yaygın beyin bağlantılarıyla ilişkili olduğunu gösteren EEG araştırmaları vardır. Ancak bu bulgu, elle yazmanın her durumda daha üstün olduğunu kanıtlamaz. Yine de kalem, okuma hızını düşünme hızına yaklaştırır. Frontiers in Psychology araştırması
Okuma Alışkanlığınızı Değiştirecek Küçük Karar
Kâğıttan okumak / Bugünden itibaren bütün dijital metinleri bırakmanız gerekmiyor. Haber, kısa bilgi ve hızlı tarama için ekranı kullanın. Fakat öğrenmeniz, hatırlamanız ve üzerinde düşünmeniz gereken metinleri mümkünse kâğıttan okuyun.
Her gün yirmi dakika telefonu başka bir odaya bırakın. Elinize bir kitap ve kalem alın. Her bölümün sonunda şu üç soruya cevap yazın:
-
Yazarın temel düşüncesi neydi?
-
Bu düşünce bildiklerimle nasıl bağlantılı?
-
Okuduklarım hayatımda neyi değiştirmeli?
Çünkü gerçek okuma, son sayfaya ulaşmak değildir. Kitap bittiğinde eski zihninizin de bir ölçüde sona ermesidir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Okuma Stratejileri – Dijital ve Basılı Metinleri Verimli Okumanın Yolları
Anlayarak Okuma Açısından Basılı Materyalden mi Ekrandan mı Okumalı?
