Öğrenmede Yardım İsteme / Bir öğrenci sorunun başında yirmi dakikadır oturuyor. Kalem hareket ediyor, silgi çalışıyor, sonuç değişmiyor. Yanındaki arkadaşı daha soruyu okumadan “Hocam, bunu nasıl yapacağız?” diye sesleniyor. Bir diğer öğrenci yardım istemeyi yenilgi sayıyor, diğeri düşünme işini erkenden devretmeye hazırlanıyor. Öğrenme ise bu iki uç arasında Kendi başına denemeyi bilmek ve gerektiğinde doğru yardımı istemek.
Bu denge yalnızca öğrencilerin meselesi değildir. Yeni bir bilgisayar programı öğrenen çalışan, yabancı dil çalışan yetişkin, ilk kez bir yemek tarifini deneyen kişi de aynı soruyla karşılaşır:
“Biraz daha uğraşayım mı, yoksa birine sorayım mı?”
Yardım istemek de öğrenilen bir beceridir.
Yardım istemeyi bazen kişinin yapamadığının ilanı gibi görürüz. Oysa bir konuyu öğrenirken neyi bildiğini, nerede takıldığını ve hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu fark etmek önemli bir beceridir.
Araştırmalar, işi başkasına yaptırmak amacıyla yardım istemekle, işi kendi başına tamamlayabilmek için gerekli açıklamayı istemek arasında ayrım yapar. Öğrenmeye hizmet eden yardım, kişinin düşünmesini sürdürmesine imkân verir. Kaynak
“Cevap kaç?” sorusuyla “Bu adımda neden bölme işlemi yaptığımızı açıklayabilir misin?” sorusu aynı kapıyı çalmaz. Birincisi sonucu ister; ikincisi düşünme yolunu.
Uğraşmak ne zaman işe yarar?
Bir soruyla karşılaşınca hemen açıklamaya bakmak, kendi düşüncemizi deneme fırsatını azaltabilir. Önce bildiklerimizi kullanmak, bir çözüm önermek, hatta yanlış bir yol denemek; sonraki açıklamada neye dikkat etmemiz gerektiğini gösterebilir.
Problem çözme denemesinin ardından öğretim verilmesini inceleyen araştırmalar, uygun biçimde tasarlanan bu sıranın özellikle kavramsal öğrenmeye katkı sağlayabildiğini gösteriyor. Ancak burada önemli ayrıntı, denemeyi açıklama ve öğretimin izlemesidir. Öğrenciyi anlaşılmayan bir soruyla baş başa bırakmak, kendi başına bir öğretim yöntemi sayılmaz. Kaynak
Kendi başımıza çalışmayı sürdürmek için iyi bir işaret şudur: Her denemede bir şey fark ediyor muyuz? Yanlış bir seçeneği elediysek, soruyu daha iyi anladıysak veya yeni bir yöntem düşünüyorsak uğraşımız ilerliyor demektir.
Ne zaman sormalıyız?
Yardım istemenin zamanı herkes ve her görev için aynı dakika değildir. “Mutlaka on beş dakika bekle” gibi kurallar bazı durumlarda işe yarayabilir, bazılarında yalnızca bekleme süresini uzatır.
Daha kullanışlı ölçüt, düşünmenin ilerleyip ilerlemediğidir. Şu durumlarda yardım istemek yerinde olabilir:
-
Aynı işlemi tekrar ediyor, neden sonuç alamadığınızı açıklayamıyorsanız.
-
Soruyu anlamak için gereken temel bir kavramı bilmiyorsanız.
-
Farklı yollar denediğiniz hâlde yeni bir ipucu bulamıyorsanız.
-
Gerilim ve yorgunluk, soruya yeniden bakmanızı zorlaştırıyorsa.
Bazen önce kısa bir ara vermek yeterlidir. Bazen de tek bir açıklama gerekir. Eksik olan bilgi “payda” sözcüğünün anlamıysa, öğrencinin bunu bilmeden kesirlerle uzun süre mücadele etmesini beklemek pek anlamlı değildir.
“Anlamadım”ı biraz açın
“Hiçbir şey anlamadım” çoğu zaman gerçek bir sıkışmışlığı anlatır. Fakat yardım edecek kişiye nereden başlayacağını söylemez. Soruyu biraz açmak, yardımı daha etkili hâle getirir:
“Şunu denedim. Buraya kadar geldim. Bu noktada neyi yanlış düşündüğümü bulamıyorum.”
Örneğin öğrenci, “Denklemi çözemiyorum” yerine “Bilinmeyenleri aynı tarafa topladım ama işaret değiştirirken karıştırıyorum” diyebilir. Yeni bir program öğrenen çalışan da “Bu sistem çalışmıyor” yerine “Dosyayı yükledim; kaydetme aşamasında şu uyarı çıkıyor” diyebilir.
Böyle bir soru hazırlamak bile düşünmeyi düzenler. Bazen soruyu anlatırken çözümü fark ederiz. Yardım edeceği kişiye doğru yürürken problemi çözen insanın yüzündeki ifade meşhurdur: “Ben aslında başka bir şey soracaktım…”
Önce ipucu, ardından yeni deneme
Öğrenmede yardım isteme / Yardım aldığımızda çözümü izlemek kolaydır. Asıl sınama, aynı adımı açıklama olmadan yapabilmektir.
Bu yüzden mümkünse önce küçük bir destek isteyin: “İlk adımı söyleyebilir misin?”, “Hangi bilgiyi kullanmalıyım?” veya “Benim düşüncemdeki hatayı gösterebilir misin?” Temel bilgi eksikse daha kapsamlı açıklama istemek de uygundur.
Ardından yardım kaynağını kapatıp soruyu yeniden çözün. Bir benzerini deneyin. Yapay zekâdan yardım alırken de aynı ilke uygulanabilir: Tam çözümü okumak yerine bir ipucu isteyin, kendi çözümünüzü açıklayın ve sonrasında bağımsız bir deneme yapın.
Yetişkinler hangi yardımı sunmalı?
Öğrenmede yardım isteme / Öğretmen ve ebeveyn için çocuğun zorlandığını görmek kolay değildir. Kalemi alıp çözümü yazmak, o anki sıkıntıyı hızla bitirir. Fakat çocuğun hangi adımı yapabildiğini görmek için önce dinlemek gerekir.
“Buraya kadar nasıl düşündün?” sorusu iyi bir başlangıçtır. Ardından gereken kadar destek verilebilir. Yardım sonrasında kalem yeniden çocuğun elinde olmalıdır.
Öte yandan her soruya “Biraz daha düşün” demek de yeterli değildir. Çocuğun ihtiyaç duyduğu şey bazen cesaret, bazen ipucu, bazen de doğrudan öğretimdir.
Bugün zorlandığınız bir konuda şu üç cümleyi tamamlayın: “Bildiklerim bunlar… Denediklerim bunlar… İhtiyacım olan yardım şu…” Sonra sorunuzun cevabını alın ve bir kez daha kendiniz deneyin. Yardım isteme becerisi, böylece sizi bir sonraki soruda daha hazırlıklı hâle getirir.
Kaynaklar
- Help-Seeking in an Academic Context: A Systematic Review (2021). Sustainability.
- Sinha, T. ve Kapur, M. (2021). When Problem Solving Followed by Instruction Works: Evidence for Productive Failure. Review of Educational Research.
Tavsiye Edilen Makaleler
Kişisel Gelişim – Neden “kendine yardım” konulu kitapları da okumalısınız?
Akıllı Çocuk Nasıl Yetişir – Çocuklarınıza Nasıl Yardımcı Olabilirsiniz?
Kitap Okuma Konusunda İsteksiz Olan Çocuklara Yardım etmenin 6 Yolu
