Okuduğunu hatırlama / Bir kitabı bitirdiniz. Altını çizdiğiniz cümleler var, sayfalar tanıdık geliyor. Fakat biri “Bu bölümün ana fikri neydi?” diye sorduğunda cevap vermekte zorlanıyorsunuz. Böyle anlarda hemen dikkatinizin zayıf olduğunu düşünmeyin. Bazen mesele, okurken yeterince odaklanmış olsanız bile okuduktan sonra bilgiyle ne yaptığınızdır.
Bir metni görmek ve o metindeki fikri daha sonra kendi başınıza kurabilmek farklı becerilerdir. Araştırmalarda kendi kendini sınama ve aralıklı tekrar, bilgiyi uzun süre hatırlamak için özellikle güçlü yöntemler arasında yer alır. Diğer öneriler ise okumayı destekleyebilir; hepsinin kanıt düzeyi aynı değildir. Kaynak
1. Yeniden okumadan önce kendinizi sınayın
Bir bölümü bitirdiğinizde hemen başa dönmeyin. Kitabı kapatıp kendinize sorun:
-
Yazarın temel iddiası neydi?
-
Bunu hangi örnekle açıkladı?
-
Hangi noktayı anlamadım?
Cevapları birkaç cümleyle yazın, ardından metne bakarak eksikleri düzeltin.
Bu küçük çaba bazen zor gelir; çünkü sayfaya bakarken yaşadığınız tanıdıklık hissi kaybolur. Tam da bu yüzden yararlıdır: Bilgiyi gözünüzün önünde bulmak yerine belleğinizden çağırmanız gerekir. Geri çağırma çalışmaları, bu tür alıştırmaların yalnızca yeniden çalışmaya kıyasla sonraki hatırlamayı güçlendirebildiğini gösteriyor. Kaynak
2. Tekrarı zamana yayın
Bir fikri bugün üç kez okumak yerine bugün bir kez hatırlamaya çalışın; birkaç gün sonra yeniden dönün. Ertesi gün, üç gün sonra ve bir hafta sonra yapılacak kısa yoklamalar, uygulanabilir bir başlangıç planıdır. Bunlar herkes için geçerli sihirli aralıklar değil; tekrarı tek bir oturuma sıkıştırmamak için bir düzendir.
Tekrarda bütün bölümü yeniden okumak zorunda değilsiniz. Önce “Neler hatırlıyorum?” diye sorun. Boşlukları bulduktan sonra ilgili sayfalara dönün. Aralıklı çalışmanın güçlü yanı, bilgiyi farklı zamanlarda yeniden kurmanızı istemesidir. Kaynak
3. Notu elinizle ve kendi cümlelerinizle yazın
Okuduğunu hatırlama / Okuduğunuz her cümleyi deftere geçirmek, ikinci bir kopya üretir. Daha yararlı olan, bir düşünceyi seçip onu kısa ve anlaşılır biçimde yeniden yazmaktır: “Bu bölüm bana ne söylüyor?” veya “Buna kendi hayatımdan hangi örneği verebilirim?”
El yazısıyla ilgili bir EEG araştırması, elle yazma ve klavyeyle yazma sırasında farklı beyin bağlantısı örüntüleri bildirdi. Ancak bu bulgu, elle tutulan her notun daha iyi öğrenme sağlayacağını tek başına kanıtlamaz. Not alma çalışmalarında el yazısının öğrenme üstünlüğü konusunda karışık sonuçlar da vardır. Bu yüzden asıl hedef, kalemi kutsamak değil, metni düşünerek ve kendi sözlerinizle özetlemektir. Klavyede de bunu yapabilirsiniz. Kaynak
4. Her bölümün ardından “Neden?” diye sorun
“Bu bilgi doğru” demekle “Neden doğru?” sorusuna cevap verebilmek arasında fark vardır. Bir eğitim kitabı “Geri bildirim öğrenmeyi destekler” diyorsa, okumaya ara verip sorun: “Nasıl bir geri bildirim? Öğrenciye neyi değiştireceğini söylüyor mu? Hangi durumda işe yaramayabilir?”
Böyle sorular, yeni bilgiyi bildiklerinizle ilişkilendirmenize ve belirsiz kalan noktaları fark etmenize yardım eder. Araştırmalarda neden soruları sorma ve kişinin konuyu kendisine açıklaması umut verici teknikler olarak değerlendirilir; ancak bu yöntemlerin kanıtı, kendi kendini sınama ve aralıklı tekrar kadar geniş değildir. Kaynak
5. Okumadan önce biraz hareket edin
Uzun süre oturduktan sonra kitaba geçecekseniz kısa bir yürüyüş, okuma zamanına geçişinizi kolaylaştırabilir. Genç yetişkinlerle yapılan çalışmaları inceleyen bir sistematik derleme, okuma ya da öğrenme öncesindeki tek bir aerobik egzersiz oturumunun bazı öğrenme ve bellek ölçümlerinde olumlu sonuçlarla ilişkili olduğunu bildiriyor. Bu, “Herkes okumadan önce egzersiz yapmalı” veya “On dakikalık yürüyüş okuduğunuz her şeyi hatırlatır” anlamına gelmez. Hareketi, size uyuyorsa deneyebileceğiniz destekleyici bir alışkanlık olarak görün. Kaynak
6. O gece uykunuza yer açın
Okuduğunu hatırlama / Gece geç saatlere kadar aynı sayfayı tekrar tekrar okumak, ertesi gün hatırlayacağınızı garanti etmez. Uyku, öğrenilen bilgilerin sonraki süreçlerde işlenmesi ve pekişmesiyle ilişkilidir. Bu nedenle önemli bir okumanın ardından uykudan sürekli kısmak iyi bir öğrenme planı sayılmaz. Yatmadan önce ana fikri kısaca hatırlamaya çalışabilir, sonra kitabı bırakabilirsiniz. Sabah neyi anımsadığınıza bakmak da hangi bölüme dönmeniz gerektiğini gösterir. Kaynak
7. Bir başkasına anlatın
Okuduğunuz bölümü bir arkadaşınıza iki dakikada anlatmayı deneyin. Dinleyici yoksa sesli bir özet de yapabilirsiniz. “Bu fikir ne demek, neden önemli, örneği ne?” sorularına cevap verirken cümlenizin nerede yarım kaldığını duyarsınız.
Burada öğrenmeye yardım eden şey, yalnızca birine konuşmak değildir. Metne bakmadan açıklama kurmak, uygun örneği seçmek ve açıklayamadığınız yerde kaynağa geri dönmektir. Bu yöntemi bir sınamaya dönüştürün: Anlattıktan sonra metni açıp neyi doğru aktardığınızı, neyi eksik bıraktığınızı kontrol edin. Kendi kendine açıklama ve geri çağırma üzerine bulgular bu yaklaşımı destekler. Kaynak
8. Bölünmüş dikkati azaltın
Okuduğunu hatırlama / Bir paragrafın ortasında mesaja bakıp sonra kaldığınız yere dönmek, okumanın akışını sık sık yeniden kurmanızı gerektirir. Özellikle ikinci görev zihinsel yük bindirdiğinde okuduğunu anlama düşebilir; bununla birlikte her eşzamanlı etkinin aynı sonucu doğurduğunu söylemek doğru olmaz.
Denemesi kolay bir düzen kurun: Bildirimleri kapatın, telefonu erişemeyeceğiniz bir yere koyun ve kısa bir okuma süresi belirleyin. Süre bitince birinci yönteme dönün: Kitabı kapatıp ne hatırladığınızı söyleyin.
Küçük bir uygulama planı:
-
Bugün okuyacağınız bölümden sonra üç soruya cevap verin.
-
Birkaç gün sonra cevaplarınıza bakmadan aynı soruları yeniden yanıtlayın.
-
Eksik kaldığınız tek bir noktayı kendi cümlelerinizle yazın.
Sekiz yöntemin tamamını bir günde uygulamak zorunda değilsiniz. Okuduğunuzu hatırlamak için en sağlam başlangıç, bilgiyi yeniden görmek yerine yeniden kurmaya çalışmaktır.
Kaynaklar
- Dunlosky, J. ve diğerleri (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
- Neural Correlates of Long-Term Memory Enhancement Following Retrieval Practice (2021).
- Van der Weel, F. R. R. ve Van der Meer, A. L. H. (2024). Handwriting but not typewriting leads to widespread brain connectivity.
- Urry, H. L. ve diğerleri (2021). Don’t Ditch the Laptop Just Yet.
- Blomstrand, P. ve Engvall, J. (2021). Effects of a single exercise workout on memory and learning functions in young adults: A systematic review.
- Sleep: A Brain-State Serving Systems Memory Consolidation (2023).
- Cho, K. W., Altarriba, J. ve Popiel, M. (2015). Mental juggling: When does multitasking impair reading comprehension?.
Tavsiye Edilen Makaleler
Hafıza – Daha Kolay Bilgi Depolama, Daha Hızlı Hatırlama İçin İki Öneri
