Derin Okuma Becerisi / Okumak, yalnızca gözlerin kelimeler üzerinde ilerlemesi değildir. İnsan okurken önceki bilgileriyle yeni bilgileri ilişkilendirir, çıkarımlar yapar, iddiaları sorgular, başka insanların bakış açılarını anlamaya çalışır ve metnin bütünü hakkında bir hükme ulaşır.
Bilişsel bilimci Maryanne Wolf, bütün bu zihinsel süreçleri derin okuma olarak adlandırmaktadır.
Dijital araçların hayatımıza girmesiyle ne okuduğumuz kadar, nereden ve nasıl okuduğumuz da önem kazandı. Telefon, tablet ve bilgisayar ekranlarında okumak; basılı kitaptan okumayla bütünüyle aynı zihinsel alışkanlıkları üretmeyebilir.
Wolf’a göre okumayı öğrenmek beynimizi değiştirdiği gibi kullandığımız okuma ortamı da zamanla beynimizin çalışma biçimini etkiler.
Hızlı okumak, derin anlamak değildir
Dijital ortam, insanı metni baştan sona okumaktan çok taramaya yöneltebilir. Başlıklara bakar, önemli gördüğümüz kelimeleri seçer ve birkaç saniye içinde başka bir içeriğe geçeriz. Böylece daha fazla metin gördüğümüz hâlde daha azını anlayabiliriz.
Ekranda hızlı ilerlemek insana verimli olduğu hissini verir. Ancak hız, her zaman anlama anlamına gelmez. Derin okuma; düşünmek, durmak, geriye dönmek ve metin üzerinde zihinsel emek harcamak için zamana ihtiyaç duyar. Wolf’un dikkat çektiği gibi yüzeysel taramada insan zihni düşünmek ve hissetmek için yeterli zamanı bulamaz.
Bu sorun özellikle çocuklar açısından önemlidir. Çünkü yetişkinlerin kaybetmekten korktuğu derin okuma becerisi, çocuklarda henüz tam olarak gelişmemiştir. Sürekli bildirimler, bağlantılar ve hareketli görüntüler arasında okuyan çocuk, uzun bir metin üzerinde kalmayı öğrenmekte zorlanabilir.
Derin okuma neden vazgeçilmezdir?
Derin okuma yalnızca akademik başarı için gerekli değildir. Eleştirel düşünme, farklı görüşleri karşılaştırma, doğru ile yanlışı ayırma ve başkasının duygularını anlayabilme kapasitesi de bu okuma biçimiyle gelişir.
İnsan bir roman kahramanının dünyasına girdiğinde, kendisinden farklı bir hayatı içeriden görmeye başlar. Bilimsel bir metni dikkatle okuduğunda ise iddia ile kanıt arasındaki ilişkiyi değerlendirir. Bu nedenle derin okuma; bilginin, eleştirel düşünmenin, hayal gücünün ve empatinin ortak çalışma alanıdır.
Çözüm ekranı reddetmek değildir
Maryanne Wolf, dijital araçlarla basılı kitaplar arasında kesin bir tercih yapılmasını önermiyor. Bunun yerine hem dijital hem de basılı metinleri doğru biçimde okuyabilen iki yönlü okuryazar bir beyin geliştirilmesini savunuyor.
Dijital ortam bilgiye hızlı ulaşma, araştırma yapma ve güncel kaynakları karşılaştırma konusunda büyük imkânlar sağlar. Basılı kitap ise kesintisiz dikkat, zihinsel derinlik ve uzun süreli yoğunlaşma için daha elverişli olabilir. Önemli olan, her aracın üstün olduğu yönü doğru amaçla kullanmaktır.
Kitaplar ekranların yanında bulunmalıdır
Çocukların hayatından ekranları bütünüyle çıkarmak gerçekçi değildir. Ancak ekranların kitapların yerini tamamen almasına izin vermek de doğru değildir. Evlerde ve sınıflarda dijital araçların yanında mutlaka kitaplar bulunmalıdır. Özellikle çocukların yatak odalarında ekran yerine kitapların öne çıkarılması, uyku öncesi sakin ve derin okuma alışkanlığını destekleyebilir.
Geleceğin insanı yalnızca bilgiye hızlı ulaşan kişi olmamalıdır. Ulaştığı bilginin üzerinde düşünebilmeli, onu sorgulayabilmeli ve anlamlandırabilmelidir. Bunun yolu da ekran ile kitabı yarıştırmaktan değil, hızlı erişim ile derin düşünme arasında bilinçli bir denge kurmaktan geçmektedir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Okumak Beyni Nasıl Değiştiriyor?
Kitap ve Uyku – Kitap Okumak Uyku Getirir mi? Neden Kitabı Açınca Uykumuz gelir?
Okuma Hızınızı Bilmeniz Neden Önemli?
