Yapay Zekâ Çağında Eğitimin Geleceği

Yapay Zekâ Çağı ve Eğitimin Geleceği / Tarih boyunca eğitim sistemleri büyük dönüşümler yaşadı. Matbaanın icadı, sanayi devrimi, internet ve dijitalleşme… Her biri eğitimin şeklini değiştirdi; fakat hiçbirisi yapay zekâ kadar köklü bir paradigma değişimi oluşturmadı. Bugün artık yalnızca “öğrenciler nasıl öğreniyor?” sorusunu değil, “öğretmen neden var?”, “üniversite neden gerekli?” ve hatta “bilgi nedir?” sorularını yeniden tartışıyoruz.

Harvard Üniversitesi CS50 dersinin dünyaca tanınan öğretim üyesi Prof. David Malan, “Origins, Risk, and Future of Education” başlıklı konuşmasında tam da bu dönüşümü ele alıyor. Onun anlattıkları yalnızca bilgisayar bilimi için değil; ilkokuldan üniversiteye kadar bütün eğitim sistemleri için önemli ipuçları taşıyor.

Eğitimin Başlangıç Noktası Bilgi Değil, Meraktır

David Malan’ın en dikkat çekici görüşlerinden biri şudur:

İyi eğitim, belirli bir programlama dili öğretmek değildir; düşünmeyi öğretmektir.

Bu bakış açısı aslında bütün disiplinler için geçerlidir. Bugün birçok okul öğrencilere bilgi yüklemeye çalışıyor. Oysa geleceğin dünyasında bilgiye ulaşmak birkaç saniye sürüyor.

Asıl değer;

• problemi doğru tanımlayabilmek,

• doğru soruyu sorabilmek,

• çözüm üretebilmek,

• eleştirel düşünebilmek,

• öğrenmeyi öğrenebilmektedir.

Bilgi artık amaç değil, düşünmenin hammaddesidir.

Türkiye’deki eğitim sisteminde ise hâlâ büyük ölçüde bilgi depolamaya dayalı sınav kültürü baskındır. Yapay zekâ çağında bu yaklaşımın sürdürülebilir olmadığı açıktır.

En Büyük Risk: Yapay Zekâ Değil, Pasif Öğrenme

Yapay zekâ hakkında en sık duyulan endişe şudur:

“Öğrenciler artık ödevlerini ChatGPT’ye yaptıracak.”

David Malan ise meseleyi farklı yerden okuyor. Asıl risk, yapay zekânın varlığı değildir. Asıl risk; öğrencinin düşünmeyi bırakmasıdır. Bir öğrenci cevabı doğrudan alıyorsa, beyni öğrenme sürecini yaşamaz.

Çünkü öğrenme;

yanılmak,
denemek,
hata yapmak,
düzeltmek
ve yeniden denemekle gerçekleşir.

Nörobilim de bunu doğrulamaktadır. Sinaptik bağlantılar, doğru cevap okunurken değil; zihnin problemi çözmeye çalıştığı süreçte güçlenir. Yapay zekâ öğrenmeyi hızlandırabilir. Fakat düşünmeyi devralırsa öğrenmeyi öldürebilir.

Öğretmen Bilginin Sahibi Değil, Öğrenmenin Tasarımcısıdır

Sanayi çağında öğretmen bilginin merkezindeydi. Bugün ise bilgi cebimizde taşınıyor. Bu nedenle öğretmenin rolü değişmektedir.

Artık öğretmen;

• anlatan kişi olmaktan,

• öğrenme deneyimi tasarlayan kişiye dönüşmektedir.

David Malan’ın CS50 dersleri bunun başarılı örneklerinden biridir. 

Derslerde sadece kod yazılmaz. Merak oluşturulur. Sahneler hazırlanır. Hikâyeler anlatılır. Canlı gösteriler yapılır. Öğrenciler güldürülür. Heyecanlandırılır. Çünkü beyin duygu yaşadığı bilgiyi daha kalıcı öğrenmektedir.

Bu yaklaşım modern nöroeğitimin temel ilkeleriyle de örtüşmektedir.

Asenkron Eğitim Yeni Normal Oluyor

Yapay zekâ ve eğitimin geleceği / David Malan geleceğin eğitiminde asenkron öğrenmenin önemine dikkat çekmektedir.

Artık herkes aynı anda aynı sınıfta olmak zorunda değildir.

Öğrenci;

• istediği zaman,

• istediği yerde,

• istediği hızda öğrenebilir.

Bu model özellikle yetişkin eğitiminde büyük avantaj sağlamaktadır.

Fakat burada kritik nokta şudur: Videolar öğretmenin yerini almaz. Videolar bilgiyi aktarır. Öğretmen ise anlam oluşturur.

İkisi farklı görevler üstlenir.

Yapay Zekâ Kişisel Öğretmen Dönemini Başlatıyor

Konuşmanın belki de en heyecan verici kısmı burasıdır.  David Malan, CS50 dersinde geliştirilen yapay zekâ destekli “Duck” sisteminden söz eder.

Bu sistem öğrenciye cevabı vermemektedir.

Onun yerine;

• soru sorar,

• düşündürür,

• ipucu verir,

• öğrenciyi çözüme yönlendirir.

Tam anlamıyla dijital bir Sokratik öğretmendir.

Aslında eğitim teknolojisinin geleceği de burada yatmaktadır.

Yapay zekâ; cevap makinesi olmaktan çıkıp, öğrenme koçuna dönüşmektedir.

Bu yaklaşım eğitim psikolojisindeki yapılandırmacı öğrenme modeliyle büyük ölçüde uyumludur.

Üniversiteler Yok Olmayacak; Ama Değişecek

Yapay zekâ ve eğitimin geleceği / Son yıllarda sıkça şu soru soruluyor: “Yapay zekâ üniversiteleri gereksiz hâle getirecek mi?” David Malan buna katılmıyor. Ona göre üniversitenin temel görevi bilgi aktarmak değildir.

Üniversite;

• insan yetiştirir,

• düşünce üretir,

• sosyal ağ oluşturur,

• araştırma kültürü kazandırır.

Bilgi kısmı dijitalleşebilir. Fakat akademik kültür tamamen dijitalleşemez. Bu nedenle geleceğin üniversitesi; kampüs + çevrim içi öğrenme + yapay zekâ desteğini birlikte kullanan hibrit kurum olacaktır.

Türkiye İçin Çıkarılacak Dersler

David Malan’ın anlattıkları Türkiye açısından oldukça düşündürücüdür.

Bugün eğitimimizin büyük bölümü hâlâ;

• ezbere,

• sınava,

• not almaya,

• öğretmenin anlatmasına,

• öğrencinin dinlemesine dayanmaktadır.

Oysa yapay zekâ çağında başarı;

• soru sorabilen,

• araştırabilen,

• ekip çalışması yapabilen,

• teknoloji üretebilen,

• etik karar verebilen bireylerde olacaktır.

Belki de artık okullarda “doğru cevap verme” yerine “iyi soru sorma” becerisi ölçülmelidir.

Geleceğin Okulu Nasıl Olacak?

Yapay zekâ ve eğitimin geleceği / David Malan’ın konuşması ve güncel eğitim araştırmaları birlikte değerlendirildiğinde geleceğin okulunun bazı temel özellikleri ortaya çıkmaktadır:

Sonuç

Yapay zekâ ve eğitimin geleceği / David Malan’ın konuşmasının özü tek bir cümlede özetlenebilir:

Yapay zekâ eğitimin sonu değil; ezberci eğitimin sonudur.

Önümüzdeki yıllarda öğretmenler ortadan kalkmayacak; fakat öğretmenliğin tanımı değişecektir. Bilgi aktaran kişi yerine merakı uyandıran, düşünmeyi kolaylaştıran, öğrenme deneyimini tasarlayan eğitimciler öne çıkacaktır.

Belki de geleceğin en değerli öğrencisi en çok bilen değil; en iyi düşünen, en doğru soruyu soran ve yapay zekâyı kendi zihinsel gelişimini destekleyen bir araç olarak kullanabilen kişi olacaktır.

Eğitimin geleceği insan ile yapay zekânın rekabetinde değil, iş birliğinde şekillenecektir. Çünkü teknoloji bilgiyi hızlandırabilir; fakat anlamı, merakı, vicdanı ve hikmeti hâlâ insan üretmektedir.

Kaynak: David J. Malan. Origins, Risk, and Future of Education (Career 411 Podcast, Harvard University).

Tavsiye Edilen Makaleler

Eğitimin Geleceği – Yapay Zekâ Çağında Ne Kadar Kendin Olabilirsin?

OECD Raporu – Eğitim 2030: Eğitimin ve Becerilerin Geleceği Nasıl Olacak?

Soru Temelli Öğretim – Geleceğin Eğitim Yaklaşımı

Eğitimin Geleceği – Çocuklarınızı Nasıl Bir Geleceğe Hazırlıyorsunuz?