Kalıcı Öğrenmenin 7 Etkili Tekniği / Bir öğrenci düşünün: Saatlerce ders çalışıyor, satırların altını çiziyor, videolar izliyor. Akşam kitabı kapatırken “Tamam, öğrendim” diyor. Ertesi gün aynı konuyu anlatması istendiğinde ise cümleleri yarım kalıyor.
Bu sahne yalnızca öğrencilere ait değil. Okuduğu kitabı hatırlayamayan yetişkin, eğitimde dinlediğini uygulayamayan çalışan ve öğrendiği kelimeleri konuşurken bulamayan dil öğrencisi de benzer bir güçlük yaşıyor.
Çünkü bilgiyle karşılaşmak, onu öğrenmekle aynı şey değildir. Kalıcı öğrenme; bilgiyi düzenlemeyi, anlamayı, zihinden çağırmayı ve kullanmayı gerektirir.
www.KisiselGelisim.com’da farklı yönleriyle ele aldığımız aşağıdaki yedi teknik, bu süreci birlikte destekleyebilir. Ancak hepsinin bilimsel kanıtı aynı düzeyde değildir: Özellikle kendi kendini sınama ve çalışmayı zamana yayma, kapsamlı araştırma derlemelerinde güçlü destek bulan yöntemlerdir.
İşte o yöntemler…
1. Parçalama: Bilgiyi anlamlı kümelere dönüştürün
Karmaşık bir konuyu tek seferde kavramaya çalışmak yorucudur. Parçalama, yani chunking, bilgiyi daha küçük fakat birbiriyle ilişkili birimler hâlinde düzenlemektir.
Örneğin bir dilin zamanlarını çalışırken bütün kuralları aynı sayfaya yığmak yerine her zamanı “kullanım amacı, cümle yapısı ve örnekler” başlıklarıyla ele alın. Ardından zamanlar arasındaki farkları karşılaştırın.
Buradaki incelik, konuyu gelişigüzel bölmek değildir. Parçaların anlamlı olması ve sonunda bütüne bağlanması gerekir. Sitemizdeki “Günde 1 Saatle Öğrenme” yazısının üzerinde durduğu çerçeve oluşturma ve bağlantı kurma yaklaşımı, bu düzenlemeye yardımcı olabilir.
2. Feynman Tekniği: Anlatırken öğrenmenizi sınayın
Bir kavramı tanımak ile açıklayabilmek arasında fark vardır. Feynman Tekniği, konuyu sade bir dille anlatmaya çalışarak bilgi boşluklarını fark etmenizi sağlar.
Bir konu seçin. Notlara bakmadan, o konuyu ilk kez duyan birine anlatır gibi açıklayın. Takıldığınız yeri belirleyin, kaynağa dönün ve yeniden anlatın.
Örneğin “Enflasyon nedir?” sorusunu yalnızca teknik terimlerle cevaplamak yerine günlük bir alışveriş örneği kullanın. Ancak sadeleştirirken doğruluğu koruyun. Sitemizdeki Feynman Tekniği yazısı, öğrenme ve öğretme arasındaki bu bağlantıyı ele alıyor.
3. SQ3R: Okumaya sorularla başlayın
SQ3R, okumayı beş aşamada düzenler: Göz gezdir, soru sor, oku, hatırlayarak anlat, gözden geçir.
Önce başlıklara ve bölümün yapısına bakın. Sonra başlıkları soruya dönüştürün. “Hafıza türleri” başlığını, “Hafızanın hangi türleri var ve aralarındaki fark nedir?” diye okuyun.
Metni bu sorunun cevabını arayarak inceleyin. Ardından kitabı kapatıp cevap verin; eksiklerinizi kontrol edin. Böylece okuma, gözün satırlar üzerinde ilerlemesinden çıkarak bir anlama faaliyetine dönüşür. Sitemizdeki SQ3R yazısı bu aşamaları ayrıntılandırıyor.
4. Aktif hatırlama: Kitabı kapatın, zihninizi yoklayın
Bir sayfa tekrar okunduğunda tanıdık gelebilir. Fakat tanıdıklık, bilginin gerektiğinde hatırlanacağını garanti etmez.
Aktif hatırlamada cevap gözünüzün önünde değildir. Kendinize soru sorar, boş bir kâğıda bildiklerinizi yazar veya kısa bir test çözersiniz. Sonrasında doğru cevapla karşılaştırarak eksikleri düzeltirsiniz.
Roediger ve Karpicke’nin deneyleri, çalışılan metin hakkında hatırlama testi yapmanın gecikmeli ölçümlerde yeniden okumaya göre daha iyi kalıcılık sağlayabildiğini gösteriyor. Sitemizdeki “Etkili Ders Çalışmanın 3 Bilimsel Yolu” yazısı da bu yaklaşımı öne çıkarıyor.
5. Zihin haritası: Parçalar arasındaki ilişkileri görün
Zihin haritası, ana konuyu merkeze, alt konuları dallara yerleştirerek bilgiyi düzenler. Örneğin “Öğrenme” merkezinden dikkat, anlamlandırma, hatırlama ve uygulama dalları çıkarabilirsiniz.
Asıl değer, renkli bir sayfa hazırlamakta değil, ilişkileri açıklayabilmektedir. “Bu iki kavram neden bağlantılı?” sorusunu sorun. Haritayı kaynağa bakmadan yeniden oluşturmak, aktif hatırlamayla birleştirmek için de bir yoldur. Sitemizdeki zihin haritası yazısı, merkezi kavram etrafında bilgiyi düzenleme yaklaşımını açıklıyor.
6. Leitner Sistemi: Zorlandığınız bilgiye daha sık dönün
Leitner Sistemi, soru-cevap kartlarını hatırlama başarınıza göre gruplandırır. Doğru cevapladığınız kartı daha seyrek çalışılan gruba taşırsınız; yanlış cevapladığınızı daha sık tekrar edersiniz.
Kartın önüne tek bir açık soru, arkasına kısa ve doğru bir cevap yazın. Cevabı çevirmeden önce mutlaka hatırlamaya çalışın. Böylece çalışma zamanınızı, zaten bildikleriniz kadar öğrenmekte zorlandıklarınıza da ayırabilirsiniz. Sitemizdeki “Hafıza ve Öğrenme” yazısında bu sistemin uygulaması bulunuyor.
7. Aralıklı tekrar: Öğrenmeyi zamana yayın
Leitner bir kart düzenleme sistemidir; aralıklı tekrar ise çalışmayı farklı zamanlara dağıtma ilkesidir.
Bir konuyu yalnızca bugün çalışmak yerine sonraki günlerde yeniden hatırlamayı deneyin. Başlangıç için ertesi gün, birkaç gün sonra ve sonraki hafta kısa tekrarlar planlayabilirsiniz. Bunlar herkes için geçerli “ideal aralıklar” değildir; konunun güçlüğüne ve hatırlama başarınıza göre ayarlanmalıdır.
Sitemizdeki sistemli tekrar yazısında da vurgulandığı gibi, tekrarın içinde hatırlayıp hatırlamadığınızı sınamak önemlidir.
Sonuç: Yedi tekniği bir öğrenme düzenine dönüştürün
Kalıcı Öğrenmenin 7 Etkili Tekniği / Bugün küçük bir bölüm seçin. SQ3R ile okuyun, anlamlı parçalara ayırın, bir zihin haritası oluşturun ve kendi cümlelerinizle açıklayın. Sonra üç soru hazırlayıp cevapları hafızanızdan verin. Zorlandıklarınızı kartlaştırarak sonraki tekrarları planlayın.
Son olarak bilgiyi yeni bir örnekte kullanın. Çünkü öğrenmenin değeri, yalnızca sınavda hatırladığımızda değil, hayatımızda işe yaradığında da ortaya çıkar.
Kaynaklar ve ilgili okumalar
Daha detaylı ve öğrenme ve hafıza hakkında farklı makaleler için www.KisiselGelisim.com makalelerini takip ediniz.
- Günde 1 Saatle Öğrenme — Çok Çalışmak mı Doğru Çalışmak mı?
- Feynman Tekniği — Öğrenmek ve Öğretmek İçin Etkin Yöntem
- Etkili Okuma ve Ders Çalışmada 1940’lar Nostaljisi — SQ3R Tekniği Nedir?
- Etkili Ders Çalışmanın 3 Bilimsel Yolu — Daha İyi Öğrenmek İçin Rehber
- Zihin Haritası Tekniği — Zihin Haritası Oluşturmanın 5 Kolay Adımı
- Hafıza ve Öğrenme — Okuduğunuzu Nasıl Hatırlarsınız
- Sistemli Tekrar — Aralıklı Tekrar Yöntemi ve Önemi
Kaynaklar
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. ve Willingham, D. T. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.
Tavsiye Edilen Makaleler
Verimli Öğrenme Teknikleri – Kalıcı ve Hatırlatıcı Öğrenmenin 9 Tekniği
