Jigsaw Stratejisi Nedir? / Bir grup çalışmasını düşünün. Bir öğrenci araştırıyor, diğeri yazıyor, üçüncüsü sunuyor. Dördüncü öğrenci ise sessizce izliyor. Ortaya güzel bir çalışma çıkıyor; fakat burada herkesin ne öğrendiğini tam olarak bilemiyoruz.
Peki, etkinliği her öğrencinin katkısına ihtiyaç duyulacak şekilde düzenleseydik?
Mesela; bir öğrenci konunun bir bölümünü öğrense, aynı bölümü çalışan arkadaşlarıyla hazırlanıp kendi grubuna dönerek anlatsa… Sonunda herkes parçaları birleştirerek bütünü kavrasa…
Jigsaw stratejisi, bu düşünceye dayanan yapılandırılmış bir işbirlikli öğrenme yöntemidir. Adını, parçaların bir araya gelmesiyle anlam kazanan yapbozdan alır. Elliot Aronson ve çalışma arkadaşları tarafından 1970’lerin başında geliştirilmiştir. Kaynak
Jigsaw’ın temel mantığı: Önce öğren, sonra arkadaşlarına öğret
Jigsaw stratejisi ‘nde öğrenciler önce ana gruplara ayrılır. Her üye, ortak konunun farklı bir bölümünü üstlenir. Ardından aynı bölümü çalışan öğrenciler uzman gruplarında buluşur. Hazırlıklarını tamamladıktan sonra ana gruplarına dönüp öğrendiklerini paylaşırlar.
Buradaki “uzman” sözcüğü, öğrencinin kusursuz bilgiye sahip olduğunu değil, belirli bir bölümü öğrenip açıklama sorumluluğunu üstlendiğini ifade eder.
Yöntem, konuları paylaştırıp öğrencileri hemen sunuma göndermekten farklıdır. Uzman grubunda tartışma, açıklamayı prova etme ve öğretmenden geri bildirim alma aşaması önemlidir.
Jigsaw stratejisinin temel aşamaları
1. Öğrenme hedefini ve parçaları belirleyin
Önce öğrencilerin etkinlik sonunda neyi açıklayabileceğini belirleyin. Konuyu, bütüne katkıda bulunan ve benzer emek gerektiren bölümlere ayırın.
Örneğin “çevre sorunları” konusunu hava, su, toprak ve gürültü kirliliği olarak düzenleyebilirsiniz.
Bir parçayı anlamak için diğerini önceden öğrenmek zorunluysa bölümlendirmeyi yeniden düşünün. Her konu Jigsaw’a aynı ölçüde uygun değildir.
2. Ana grupları oluşturun
Başlangıç uygulamasında dört kişilik gruplar yönetimi kolaylaştırabilir. Grupları farklı güçlü yönlere sahip öğrencilerden oluşturun; görevleri sürekli aynı öğrencilere vermeyin.
Her grupta A, B, C ve D bölümlerini üstlenen birer öğrenci bulunsun.
3. Bireysel hazırlık için zaman verin
Öğrenciler kendi materyallerini incelesin. “Üç temel bilgi, bir örnek ve bir soru hazırlayın” gibi açık bir yönerge kullanın.
Metinler öğrencilerin okuyabileceği düzeyde olmalı; gerektiğinde görsel, ses kaydı veya kavram kartlarıyla desteklenmelidir.
4. Uzman gruplarını buluşturun
Bütün A’lar, B’ler, C’ler ve D’ler kendi aralarında çalışır. Kalabalık sınıfta aynı konuyu çalışan birden fazla küçük uzman grubu kurulabilir.
Öğrenciler bilgilerini karşılaştırır, anlaşılmayan noktaları tartışır ve anlatımlarını prova eder. Öğretmen, yanlış anlamaları bu aşamada fark edip düzeltmeye yardımcı olur.
5. Ana gruplarda karşılıklı öğretimi gerçekleştirin
Her öğrenci ana grubuna dönüp bölümünü açıklar. Diğerleri ortak bir tabloya not alır ve soru sorar.
“Anladınız mı?” yerine şu sorular kullanılabilir:
-
“Bunu kendi örneğinle açıklayabilir misin?”
-
“Bu bölüm diğerleriyle nasıl bağlantılı?”
-
“Hangi noktayı yeniden konuşmalıyız?”
6. Bütünü oluşturun ve bireysel öğrenmeyi kontrol edin
Gruplar kavram haritası, karşılaştırma tablosu veya ortak çözüm önerisi hazırlar. Ardından her öğrenci konunun bütününü kapsayan kısa bir bireysel görev yapar.
Öğretmen sonuçlara göre eksik noktaları tamamlar. Böylece güzel bir grup ürününün arkasında bireysel öğrenme kayıpları gizlenmez.
Bu akış, yöntemin resmî tanıtımındaki ana grup–uzman grubu–yeniden öğretim yapısının sınıf uygulamasına uyarlanmış biçimidir. Kaynak
Örnek Uygulamalar -1
İlkokul örneği: “Bitkinin Parçaları Birlikte Nasıl Çalışır?”
Önerilen düzey: 3–4. sınıf
Amaç: Kök, gövde, yaprak ve çiçeğin temel görevlerini açıklamak.
| Uzmanlık bölümü | Hazırlık görevi |
|---|---|
| Kök | Temel görevlerini belirle, bir kök görseli üzerinde göster. |
| Gövde | Bitkiyi nasıl desteklediğini ve taşımadaki rolünü açıkla. |
| Yaprak | Temel görevlerini yaşa uygun bir çizimle anlat. |
| Çiçek | Çiçeğin birçok bitkide üremeyle ilişkisini açıkla. |
Ana grupta öğrenciler büyük bir bitki çizimini tamamlar. Sonra “Bu parçalar neden birbirinden bağımsız düşünülemez?” sorusunu birlikte cevaplar.
Bireysel kontrol: Her öğrenci boş bir bitki çiziminde parçaları adlandırır ve iki parçanın görevini açıklar.
Örnek Uygulamalar -2
Ortaokul örneği: “Bir Habere Güvenmeden Önce”
Önerilen düzey: 6–8. sınıf
Amaç: Bir haberin güvenilirliğini farklı ölçütlerle değerlendirmek.
Uzmanlık alanları; kaynak, kanıt, tarih ve bağlam, başlık ve anlatım olarak belirlenir.
Öğrenciler uzman gruplarında kendi ölçütlerini öğrenir. Ana gruba dönüldüğünde öğretmenin hazırladığı aynı haber dosyasını birlikte incelerler.
Sonuç yalnızca “doğru–yanlış” olmak zorunda değildir. “Karar vermek için ek kaynak gerekiyor” değerlendirmesi de gerekçelendirilebilir.
Bireysel kontrol: Yeni bir kısa haberde iki güvenilirlik ölçütü uygulanır.
Hangi sınıf düzeylerinde kullanılabilir?
Jigsaw stratejisi için herkesin uyması gereken tek bir başlangıç sınıfı yoktur. Okuma, açıklama, dinleme ve grup düzenini takip etme becerileri dikkate alınmalıdır.
| Düzey | Uygulama önerisi |
|---|---|
| 1–2. sınıf | Klasik yönteme hazırlık niteliğinde; resimli kartlar, çok kısa görevler ve yoğun öğretmen rehberliği. |
| 3–4. sınıf | Kısa metinler, somut konular ve küçük gruplarla başlangıç. |
| 5–8. sınıf | Karşılaştırma, açıklama ve kanıt değerlendirme görevleri. |
| Lise ve üzeri | Kaynak eleştirisi, farklı yaklaşımlar ve karmaşık problemlerin incelenmesi. |
Bu tablo bir uyarlama önerisidir; öğrencilerin aynı sınıfta olması, aynı desteğe ihtiyaç duydukları anlamına gelmez.
Faydaları nelerdir, nelere dikkat edilmelidir?
Jigsaw stratejisi nedir? / Jigsaw; öğrencilerin açıklama yapmasına, birbirini dinlemesine, soru sormasına ve ortak sorumluluk üstlenmesine alan açar. Sessiz öğrencilerin katkısını görünür kılabilecek bir düzen sunar.
Ancak otomatik başarı garantisi değildir. 2023 tarihli sistematik inceleme, başarı alanında olumlu ortalama sonuçlar bulmakla birlikte araştırmalar arasında büyük farklılıklar olduğunu; motivasyon ve diğer sonuçların tutarlı olmadığını göstermiştir. Kaynak
Uygulamada özellikle şunlara dikkat edilmelidir:
-
Öğrenciye, henüz anlamadığı bilgiyi öğretme sorumluluğu yüklemeyin.
-
İyi anlatan öğrencinin bütün görevi devralmasını önleyin.
-
Eksik veya yanlış bilgiyi sınıf sonunda düzeltin.
-
Bireysel değerlendirmeyi konunun tamamından yapın.
-
Yardım isteyen öğrenciyi grubun başarısızlığından sorumlu tutmayın.
İlk denemede büyük bir ünite seçmeyin. Dört parçaya ayrılabilen kısa bir konuyla başlayın. Gerekirse hazırlık ve paylaşımı iki derse yayın.
Jigsaw’ın asıl sorusu “Kim daha çok biliyor?” değildir. “Herkesin öğrenebilmesi için bildiğim parçayı nasıl anlaşılır hâle getirebilirim?” sorusudur.
Kaynaklar
- Aronson, E. (t.y.). The Jigsaw Classroom.
- Cochon Drouet, O., Lentillon-Kaestner, V., & Margas, N. (2023). Effects of the Jigsaw method on student educational outcomes: Systematic review and meta-analyses. Frontiers in Psychology, 14, 1216437.
Tavsiye Edilen Makaleler
En İyi Hafıza Oyunları – Hafıza Oyunlarının 12 Faydası ve Örnek Oyunlar
Eğitimde Oyunlaştırma Örnekleri – Sınıfta ve Evde Nasıl Yapılır?
