Nitelikli kitap okuma / Çocuklara kitap okumalarını tavsiye ediyor, odalarını renkli kitaplarla dolduruyor ve hazırlanan “mutlaka okunması gereken kitaplar” listelerini önlerine koyuyoruz. Fakat çoğu zaman en önemli soruyu sormuyoruz:
Çocuk bu kitapları nasıl okuyor?
Çünkü kitabı bitirmekle onu anlamak, kelimeleri seslendirmekle düşünceyi kavramak aynı şey değildir. Her kitap zihni aynı ölçüde geliştirmediği gibi her okuma da gerçek anlamda okuma değildir.
Kitap Sayısı mı, Okumanın Niteliği mi?
Nitelikli kitap okuma / “Bir gencin zihnini inşa edecek en iyi kitaplar hangileridir?” sorusu, bizi doğal olarak iyi kitap arayışına yöneltir. Çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun nitelikli eserlerle karşılaşması elbette önemlidir. Ancak kitap listesini tamamlamak, zihinsel gelişimin garantisi değildir.
Çocuk bir kitabın sayfalarını hızla çevirebilir, metindeki bütün kelimeleri doğru okuyabilir ve yine de ne anlatıldığını kavrayamayabilir. Ana fikri belirleyemiyor, olaylar arasında sebep-sonuç ilişkisi kuramıyor ve karakterlerin davranışlarını yorumlayamıyorsa okuma yüzeyde kalmış demektir.
Okuma Beyinde Neleri Harekete Geçirir?
Nitelikli kitap okuma / Okuma yalnızca görme ve kelime tanıma faaliyeti değildir.
Dikkat, çalışma belleği, dil, hayal gücü, önceki bilgiler ve çıkarım yapma becerisi birlikte çalışır. Çocuk okurken bir taraftan metindeki bilgileri zihninde tutar, diğer taraftan yeni bilgilerle eski bilgileri ilişkilendirir.
Kitapların çocukların dil gelişimi üzerindeki etkisi bilimsel araştırmalarla da desteklenmektedir. Paylaşımlı kitap okuma çalışmalarını inceleyen bir meta-analiz, yetişkinle çocuk arasındaki etkileşimli okumanın dil gelişimini desteklediğini göstermektedir. Demek ki çocuğa yalnızca kitap vermek değil, onunla kitap hakkında konuşmak da önemlidir.
Kurgu Okumak Empatiyi Geliştirir mi?
Nitelikli kitap okuma / Roman ve hikâyeler çocuğu başka insanların dünyasına taşır. Çocuk bir kahramanın korkularını, umutlarını ve kararlarını anlamaya çalışırken kendi dünyasının dışına çıkar.
Kurgu okuma üzerine 2024 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bir meta-analiz, kurgu eserlerin bilişsel yararlarının küçük fakat anlamlı olduğunu göstermektedir. Etkiler özellikle empati ve başkalarının zihinsel durumlarını anlayabilme alanlarında belirginleşmektedir. Ancak yalnızca roman okumak insanı otomatik olarak daha anlayışlı yapmaz. Kitabın niteliği kadar okurun metin üzerinde düşünmesi de önemlidir.
Çocuğa Hangi Soruları Sormalıyız?
Nitelikli kitap okuma…
“Kitabı bitirdin mi?” sorusu okuma sürecini sayfalarla sınırlar. Bunun yerine şu sorular sorulabilir:
“Bu bölümde seni en çok ne şaşırttı?”
“Kahramanın yerinde olsaydın ne yapardın?”
“Yazar bu olayla bize ne düşündürmek istiyor?”
“Kitaba farklı bir son yazsaydın nasıl bitirirdin?”
Bu sorular çocuğu edilgen bir okuyucudan etkin bir düşünür hâline getirir.
Sonuç olarak zihni geliştiren yalnızca çok kitap okumak değildir. Seçerek, sorgulayarak, ilişki kurarak ve üzerinde düşünerek okumaktır. İyi bir kitap çocuğa sadece yeni bilgiler kazandırmaz; dünyaya başka gözlerle bakmayı da öğretir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Kitap Okuma Konusunda İsteksiz Olan Çocuklara Yardım etmenin 6 Yolu
Kitap Okuma Disiplini – Kitap Okumanın Yüzde 33 Kuralı
Bazı Meşhur İnsanların Kitap Okuma Hikâyeleri
