Beyin Fırtınası Tekniği – Beyin fırtınası genel olarak bilindiği düşünülen, ancak çoğu kez tam olarak anlaşılamamış bir yaratıcı düşünme tekniğidir.
Beyin Fırtınası Tekniği Nedir?
Beyin fırtınasını bazıları havadan sudan konuşmak, bir araya gelip sohbet etmek, dedikodu yapmak, başıboş zaman öldürmek şeklinde bir faaliyet olarak tanımlarken, bazıları da bunu her derde deva bir teknik olarak ifade etmektedir. Her iki görüş de beyin fırtınasının ne olduğunu anlatmaktan oldukça uzaktır.
Çok kısa bir ifadeyle, beyin fırtınası birçok etkili yaratıcı düşünme ve fikir üretme aracından sadece bir tanesidir.
Beyin fırtınası tekniğini kullanan ilk organize toplantı 1938 yılında gerçekleştirilmiştir.
Literatüre girmesi için ilk seansın üzerinden tam 15 yıl geçmiştir. 1953 yılında reklam yöneticisi Alex Osborn’un “Applied Imagination (Yaratıcı Hayal Gücü)” adlı kitabında yer almasıyla diğer yaratıcı düşünme tekniklerinin arasında yerini almıştır.
Beyin Fırtınası rahat ve resmi olmayan bir ortamda, yanal (yatay) yaratıcı düşünmeyi teşvik eden ıraksak (divergent) bir grup düşünme tekniğidir.
Amaç, grup elemanlarını yeni fikirler üretmek için cesaretlendirmek ve onların katkılarından faydalanarak yeni alternatif yaratıcı fikirler üretmektir. Beyin fırtınası bu özelliğiyle iş yerinde, arkadaşlar arasında, derneklerde, aile içinde, kısacası karar alınacak her ortamda, hakkında fikir yürütülecek, çözümler araştırılacak her konuda kullanılabilecek çok etkili bir yöntemdir.
Beyin Fırtınası Tekniği Nasıl Uygulanır?
Bu makalenin görsel anlatımı da aşağıda video film olarak verilmiştir. Bu anlamda makaleyi okumak yerine, aşağıda sunulan video makaleyi de izleyebilirsiniz.
Geleneksel Fikir Üretme Toplantıları
Geleneksel bir fikir üretme toplantısında bir fikir önerilmekte ve hemen tartışılarak değerlendirilmektedir. Fikir uygun bulunursa uygulanmakta, reddedilirse yeni bir fikir önerisi için beklenmektedir.
Böyle bir ortamda fikre ya saldırılmakta, ya da fikir savunulmaktadır. Ortalık savaş alanı gibidir. Sonuç şudur: Fikir sadece iyiyse söylenmekte, emin olunmadan bir fikrin önerilmesi risk taşımaktadır. İşte bu risk, beyin fırtınası gibi seansların ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
Beyin Fırtınası Sürecini Etkin Kılan Faktörler
Beyin fırtınası tekniğini etkin kılan üç önemli faktör vardır;
a-) Yargılama yoktur: Beyin Fırtınası seansında kesinlikle cesaret kırıcı bir yaklaşım yoktur. Bunun sağlanması için üretilen fikirlerin yargılanması, eleştirilmesi ve değerlendirilmesi işlemi askıya alınarak sonraya bırakılmaktadır.
b-) Hedef çok fikir üretmektir: Fikirlerin değerlendirilmesi ve karar aşaması başka bir adımdır. Beyin fırtınası çalışması olabildiğince çok fikir üretilmesi etabıdır.
c-) Fikirlerin kışkırtma etkisi kullanılmaktadır: Her bir grup elemanı ortama farklı tecrübe, bilgi ve bakış açısı getirmektedir. Her grup elemanı diğer fikirlerden de etkilenerek ilave yeni fikirler üretebilmektedir. İlişkisel etkilenme yeni bakış açıları yaratmaktadır.
Beyin Fırtınasındaki Temel Roller
Beyin fırtınası seansının başarılı olması için şu üç rolün iyi yönetilmesi gerekmektedir;
1-) PROBLEMİ SUNAN: Bu kişi problemin sahibi, şirket yöneticisi veya problemin sahibi olan müşteridir.
2-) MODERATÖR: Seansı kurallara göre yönetecek rehberdir.
3-) YARATICI KATILIMCILAR: Fikir üretecek elemanlardan oluşmaktadır. Çeşitli tecrübeye, geçmişe ve bakış açılarına sahip kişiler bir araya gelmektedir. Gruptaki eleman sayısı çok olmamalıdır. 5-7 kişilik bir grup idealdir. Bu sayı 15’e kadar çıkartılabilir. Daha büyük sayılarla yapılan grup çalışmasında verim düşmektedir.
Beyin Fırtınası Tekniğinin Avantajları
- Fikirlerin açıkça ve çekinmeden söylenebileceği rahat bir ortam yaratır.
- Grup elemanlarının birbirlerinin fikirlerinden hareketle yeni fikirler üretmelerini sağlar.
- Farklı bakış açılarını bir araya getirerek sonuca zenginlik katar.
- Katılımcıların nihai fikirlerin uygulanmalarına sahip çıkmalarını sağlar.
- Takım çalışmasını güçlendirir.
Klasik Beyin Fırtınası
Klasik bir beyin fırtınası seansında;
- Gruptaki her bireyin tecrübesinden ve fikirlerinden faydalanılır.
- Fikir üretme süreci duraklayan kişiyi diğerlerinin fikirleri kışkırtır.
- Grup çalışmasında bireysel çalışmaya göre daha derin ve yeni fikirler oluşur.
- Süreçte kapsanmış olmak ve katkı sunmak grup elemanlarını pozitif etkiler.
- Eğlenceli bir çalışma ortamı gruptakilerin daha iyi takım çalışması yapmalarını sağlar.
Beyin Fırtınası Uygulama Adımları
1. ETAP: GRUP BEYİN FIRTINASI İÇİN HAZIRLANIR
İhtiyaç duyulan hazırlık şunları kapsamaktadır;
- Aydınlık ve ferah bir salon.
- Flipchart / tahta / kalem gibi materyaller.
- Probleme veya konu ile ilgili ön bilginin sunulması.
- Kahve / çay / pasta gibi ikramlar (self-service).
2. ETAP: PROBLEM TANIMLANIR
Problemin tanımlanması sırasında sırayla şunlar yapılır;
- Çözüm aranan konu veya problem tanımlanır.
- Nasıl bir sonuca ulaşılmak istendiği açıklanır.
- Amacın olabildiğince çok fikir üretmek olduğu belirtilir.
- Başlangıçta herkese kendi fikirlerini not almaları için kısa bir süre verilir.
ETAP: FİKİR ÜRETİMİ İÇİN BİR MODERATÖR ATANIR
İyi bir moderatör;
- Yargı içeren ifadeler kullanmaz.
- Herkese eşit ve adaletli söz hakkı verir.
- Ekstra sorularla yeni fikirleri kışkırtmaya çalışır.
4. ETAP: FİKİRLER VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ SÖYLENİR
Bu etapta fikir üretmek için grup elemanları etkindir;
- Fikirler moderatör yönetiminde her defasında bir fikir olarak söylenir ve yazılır.
- Söz, oturma düzenine göre değil, istekli olanlara göre verilir.
- Fikirlere karşı önyargı uygulanmaz.
- Her fikir atlanmadan yazılır.
- Başkalarının fikirlerinden etkilenme serbesttir.
- Fikir üretimi ekstra sorularla teşvik edilir.
5. ETAP: ÇOK SAYIDA FİKİR ÜRETİMİ SONRASI ÇALIŞMA
- Üretilen fikirlerden uygulanabilir görülenler bireysel olarak not alınır (örneğin her bir birey 3 veya 5 adet gibi).
- Grup elemanları seçtikleri iyi fikirleri diğer fikirleri duyunca değiştiremezler.
- Her elemanın seçtiği fikirler genel listede sırayla işaretlenir
- Bireysel tercihler işaretlenince, en çok işaret koyulan fikirler grup tercihi olarak sıralanır.
- Bu sıralamada en üstte olan fikirler üzerinde grup tartışması yapılır.
- Grup tartışması sonucu üzerinde daha fazla düşünülecek fikirler belirlenir.
- Beyin fırtınası yaratıcı düşünme süreci burada son bulur
- Bundan sonraki adım, seçilen fikirler üzerinde odaksal (convergent) düşünme adımıdır.
Klasik beyin fırtınasının daha ileri seviyede farklı uygulamaları da mevcuttur. Ancak ileri seviyedeki uygulamalar biraz daha karmaşıktır. Öncelikle önerilen klasik beyin fırtınası tekniğinde uzmanlaşılmasıdır.
Geliştirilmiş Beyin Fırtınaları
Klasik beyin fırtınalarına göre daha kompleks olan geliştirilmiş beyin fırtınalarında şu araçlar kullanılmaktadır;
1-) Ters Beyin Fırtınaları
2-) İlişkisel Düşünme
3-) Zorlama İlişkiler
4-) Görsel Uyarıcılar
İleri seviye beyin fırtınalarının incelenmesi bu makalede kapsanmamış, daha sonraya bırakılmıştır.
Tavsiye Edilen Makaleler:
