Beyin Plastisitesi Nedir? / Nöroplastisite Nedir? Beyin plastisitesi veya nöral plastisite olarak da bilinen “Nöroplastisite”, insan beyninin yaşamı boyunca sürekli olarak değişebilmesidir; örneğin, belirli bir fonksiyonla ilişkili bir beyin aktivitesi diğer bir yere veya bölgeye aktarılabilir; gri maddenin oranı beyinde farklı bir yere transfer edilebilir; beyindeki sinaps bağlantıları zamanla güçlenebilir veya zayıflayabilir. Nöroplastisitenin amacı, filogenetik, ontojenik ve fizyolojik öğrenme sırasında ve ayrıca bir beyin yaralanmasından sonra sinir ağlarını optimize etmektir.
Nöroplastisite Nedir? Kritik Dönem Var Mıdır?
20. yüzyılın son yarısında yapılan araştırmalar, beynin birçok yönünün yetişkinlikte bile değişebileceğini (ya da “plastik” olduğunu) göstermiştir. Ancak, gelişen beyin veya bir başka ifadeyle çocuk beyni veya genç beyni erişkin beyninden daha yüksek derecede bir plastiklik sergiler.
Beynin yüksek derecede plastisite sergilemesi ergenlikle birlikte ciddi bir yavaşlama gösterir. Ergenlik çağına kadar olan bu dönem, beyin plastisitesi açısından kritik dönem veya “gelişimsel nöroplastisite” dönemi olarak tanımlanmaktadır. İşte bu sebepten dolayı ergenlik çağına kadar beyinde matematiksel temel bağların oluşturulması, beynin iki yarımküresinin birlikte ve dengeli kullanılmasının sağlanması daha kolaydır. Yine ikinci bir dil öğrenme, bir müzik aleti çalma gibi becerilerin hızlıca gelişmesi, ergenlik çağına kadar olan bu kritik dönemde gerçekleşmektedir.
Nöroplastisite, bireysel nöronlardaki mikroskopik değişikliklerden yaralanmaya cevaben kortikal yeniden şekillendirme gibi daha büyük değişikliklere kadar birçok ölçekte gözlenebilmektedir. Örneğin, kaza veya felç sonucu beyin hasarlarında çocukların iyileşme süreçlerinin yetişkinlere göre çok hızlı olmasının nedeni, ergenlik çağına kadar olan dönemde beyindeki plastisite düzeyinin yüksek olmasıdır. Beyindeki bir aktivitenin başka bir bölgeye transferi bu sebepten dolayı bu dönemde çok kolay olmaktadır.
Beyindeki kritik dönem özelliği kullanılarak, özel eğitim programlarıyla beyindeki bir bölgenin faaliyeti farklı nöral ağların kurulmasıyla başka bölgelerde de yaptırılabilmektedir. Dünyada bu özellik kullanılarak hazırlanan eğitim programları ile beyinde daha hızlı öğrenme mekanizmaları kurulabilmektedir.
Örneğin Mega Hafıza kendine özgü olarak 5 ile 12 yaş arasındaki çocuklar için geliştirdiği, Singapur, Çin, Almanya, Hollanda, Kolombiya ve Meksika gibi ülkelerde kullanılan, “Anzan Mega Aritmetik Beyin Egzersizleri Programı” çocukların beyin kapasitelerini artırmak, beyinlerinin her iki yarımküresinin birlikte ve dengeli çalışmasını sağlamak ve çocukların çok hızlı öğrenmelerini sağlamak için hazırladığı online sistemle beyin nöroplastisitesinin sağladığı imkânlarını kullanmaktadır. Kurduğu sistemle hızlı öğrenen bir beyin yapısına destek olmak için sayıları ve matematiği araç olarak kullanmaktadır.
Temel olarak beyin gücünün daha fazla bir kapasitede kullanılmasını sağlayan “Anzan Mega Aritmetik Beyin Egzersizleri Programı”, nöroplastisite sayesinde matematiği sol yarımküreyle yapan beynin sağ yarımküresine de matematik yapmayı öğreterek, adeta tek bacakla yürümeye çalışan beyni iki bacakla yürütmekte ve hatta koşturmaktadır. Eğitim programına 12 yaşın üzerinde olan çocukların kabul edilmemesinin nedeni de, nöroplastisitenin ergenlik çağından sonra düşük derecede plastisite sergilemesidir. Ailelerin çocuklarının hızlı beyin gelişimi için en uygun olan bu dönemi kaçırmamaları gerekmektedir.
Elbette bir çocuğun ergenlik çağına kadar beyninin bağlantı kurma hızı, daha sonraki yaşlardakine ve bir yetişkinin beynine göre çok daha yüksektir. Ancak buradan “insan beyninin çocuklukta değişebildiği, yetişkinlikte ise artık değiştirilemez olduğu” düşüncesi çıkartılmamalıdır. Ergenlik çağından sonra da beyinde plastisite mevcuttur, ancak beynin yeni bağlantılar kurma veya bir bölgenin görevinin bir başka bölgeye transfer edilebilme hızı bu dönemden sonra giderek yavaşlamaktadır. Bu yavaşlama oranı kişinin beynini kullanma oranına göre değişiklik göstermektedir.
Beyin Gelişimi ve Hızlı Öğrenme İçin Ergenlik Çağından Sonra Ne Yapabiliriz?
Ergenlik çağından sonraki beynin plastisite dönemini ünlü sinirbilimci Santiago Ramón y Cajal’ın yukarıda verilen beyinle ilgili özlü sözünden hareketle şöyle tarif edebilirim: Bebeğin beyni henüz yeni karıştırılmış bir harç gibidir, onu istediğiniz kalıba sokabilir ve istediğiniz gibi şekillendirebilirsiniz. Ergenlik çağından sonraki gençlik döneminde harç artık donmaya başlamıştır. Harcın şekillenmesi ve istediğiniz gibi donması artık zorlaşmıştır. Yetişkin olduğunuzda ise artık elinizde şekil verilemeyen bir beton kütlesi vardır.
Yukarıdaki tanımlama “Beynimizi geliştirmek için bizden iş geçmiş” gibi düşündürerek sizi karamsarlığa sürüklemesin. Yetişkinlerin içinde bulundukları dezavantajların yanında, çocuklardan daha üstün olan başka avantajları da vardır.
Yetişkin bir kişinin elinde betona şekil vermeye çok uygun farklı aletler ve teknikler vardır. Bu farklı aletler, çekiçler ve uygun çekiç hamleleriyle kişinin beynini bir heykeltıraş gibi değiştirmesi ve geliştirmesi sandığımızdan çok daha kolaydır. Bu sebepten dolayı, ergenlik öncesi ve ergenlik sonrası uygulanan beyin temelli eğitimlerde kullanılan aletler yani teknikler, farklı olmalıdır. Ergenlik sonrası beyninizi yeniden şekillendiren bu önemli aletler, “Fotografik Hafıza Teknikleri”, “Beyin Haritaları”, “Mega İnovasyon”, “Yaratıcı Düşünme”, “Mega Matematik” ve “Mega Hızlı Okuma” gibi yeni beyin uyumlu eğitimler ve tekniklerdir.
Tavsiye Edilen Makaleler:
Okumanın Bilimi Nedir / Anlayarak Okumanın Temel Bileşenleri
Oyunlaştırma Nedir – İnsanları Olağanüstü Şeyler Yapmaya Motive Eden Yöntem
