İlişkilerde dinlemenin gücü / Bir masadan kalkıyorsunuz. Bir saat boyunca konuşulmuş, kahveler içilmiş, pek çok konuya girilip çıkılmış. Fakat içinizde tuhaf bir yorgunluk var.
Sözünüz birkaç kez kesilmiş. Anlattığınız sorun hemen bir başkasının hikâyesine dönüşmüş. Birisi ne hissettiğinizi anlamadan ne yapmanız gerektiğini söylemiş.
Çok konuşulmuş; ama siz kendinizi pek anlatamamışsınız.
Başka bir gün, bir arkadaşınızla yalnızca on dakika görüşüyorsunuz. Sözünüzü tamamlamanızı bekliyor. Bir soru soruyor, cevabınızı dinliyor. Ayrılırken sorununuz hâlâ yerinde duruyor; fakat kendinizi daha az yalnız hissediyorsunuz.
İlişkilerde dinlemenin gücü, bazen bu iki sohbet arasındaki farkta saklıdır.
Konuşma sırası beklemekle dinlemek aynı şey mi?
İlişkilerde dinlemenin gücü / Birisi konuşurken zihnimizde kendi cevabımızı hazırlayabiliriz: “Benim de başıma gelmişti”, “Bunun çözümü belli”, “Şimdi ona ne söyleyeceğim?”
Bunlar doğal tepkilerdir. Ancak dikkatimizi bütünüyle kapladıklarında karşımızdakinin anlatısını kaçırırız. Söylediği kelimeleri duyar, onun için neden önemli olduklarını anlayamayabiliriz.
Nitelikli dinleme; dikkat, anlama çabası ve iyi niyet içerir. Itzchakov ve arkadaşlarının dört deneyden oluşan araştırmasında, bu özellikleri taşıyan dinleme, anlaşmazlık sırasında konuşan kişinin daha fazla yakınlık hissetmesini ve düşüncelerini daha az savunmacı biçimde değerlendirmesini desteklemiştir. Bu, dinleyen herkesin karşısındakini ikna edeceği anlamına gelmez; anlaşmazlığın nasıl yaşandığını değiştirebilir. Kaynak
Neden bazen dinlenmiş hissetmiyoruz?
Sözümüz tamamlanmadan sonuca varıldığında: “Sen zaten fazla düşünüyorsun” cümlesi, henüz anlatmadığımız ayrıntıları önemsizleştirebilir.
Duygumuz küçültüldüğünde: “Buna mı üzüldün?” sorusu, yaşadığımız olayın yanında bir de duygumuzu savunmamıza yol açabilir.
Hikâyemiz hemen devralındığında: “O da bir şey mi, benim başıma…” diye başlayan cevaplar bazen yakınlık kurma niyeti taşır. Fakat konu bir daha bize dönmüyorsa anlatımız yarım kalır.
İhtiyacımız sorulmadan öğüt verildiğinde: Tavsiye yararlı olabilir. Ancak bazen önce yaşadığımız şeyi anlamlandırmaya ihtiyacımız vardır. “Birlikte çözüm mü arayalım, önce anlatmak mı istersin?” sorusu bu ayrımı kolaylaştırır.
Dinlemek, yalnızlığı hafifletebilir mi?
İlişkilerde dinlemenin gücü / Kalabalık içinde de yalnız hissedebiliriz. Çünkü yanımızda insanların bulunmasıyla kendimizi anlaşılmış hissetmemiz farklı deneyimlerdir.
Sosyal reddedilme yaşantılarını anlatan kişiler üzerine yapılan araştırmalarda, yüksek nitelikli dinleme koşulları daha düşük yalnızlık duygusuyla ilişkili sonuçlar vermiştir. Bu bulgu, belirli araştırma koşullarına aittir; yine de günlük ilişkilerimiz için önemli bir ihtimali gösterir: Birinin deneyimine dikkatle yer açmak, aramızdaki bağı destekleyebilir. Kaynak
Bazen karşımızdaki kişi bizden kusursuz bir cevap beklemez. Anlatırken aceleye getirilmemeyi, duygusunun hemen düzeltilmeye çalışılmamasını ister.
Herkes aynı anda konuşuyorsa ne yapabiliriz?
İlişkilerde dinlemenin gücü / Aile sofralarında, öğretmenler odasında veya arkadaş toplantılarında sohbet kolayca yarışa dönüşebilir. Sesler yükseldikçe duyulmak isteyenler daha çok konuşur. Daha sessiz kişiler ise geri çekilir.
Böyle bir ortamda dinleyicinin şaşırması ilgisizlik göstergesi olmayabilir. Birden fazla konuşma aynı anda ilerlerken neyi takip edeceğini seçmek zorlaşır.
Şu cümleler sohbeti yeniden düzenlemeye yardımcı olabilir:
-
“Bir dakika, Ayşe sözünü tamamlayamadı.”
-
“İkinizi de duymak istiyorum; sırayla gidelim mi?”
-
“Son söylediğini kaçırdım, tekrar eder misin?”
-
“Bu konuda henüz konuşmayanların da fikrini merak ediyorum.”
Sohbeti düzenlemek, yalnızca konuşkanlığı azaltmak değildir; katılım için yer açmaktır.
Daha iyi dinlemek için beş küçük değişiklik
1. Dikkatinizi görünür kılın.
Telefonu bırakın, yaptığınız işe ara verin. O anda dinleyemiyorsanız bunu açıkça söyleyip uygun bir zaman önerin.
2. Cümleyi tamamlamayın.
Ne söyleyeceğini tahmin etmiş olabilirsiniz. Yine de kendi kelimelerini seçmesine fırsat verin.
3. Anladığınızı kontrol edin.
“Seni en çok, kararın sana sorulmadan verilmesi üzmüş; doğru mu anladım?” Böylece yorumunuzu düzeltme imkânı sunarsınız.
4. Merakla sorun.
“Neden öyle yaptın?” yerine “O anda senin için belirleyici olan neydi?” sorusu, savunma yerine açıklamaya alan açabilir.
5. Kendi sınırınızı koruyun.
İyi dinlemek, her an ve sınırsız süre ulaşılabilir olmak değildir. “Bunu önemseyerek dinlemek istiyorum; şu an çok yorgunum. Akşam konuşabilir miyiz?” demek de ilişkiye özen göstermektir.
Dinlemek ayrıca bütün yorumlara katılmayı gerektirmez. Birinin kırgınlığını anlayabilir, olay hakkındaki değerlendirmesine farklı bakabilirsiniz.
Bir sonraki sohbette küçük bir deneme
İlişkilerde dinlemenin gücü / Bugün bir kişiye, uygun olduğunuz bir anda, birkaç dakika boyunca sözünü kesmeden kulak verin. Öğüt vermeden önce neye ihtiyaç duyduğunu sorun. Sonunda anladığınızı bir cümleyle özetleyin.
Sonra yalnızca “Ben iyi dinledim mi?” diye düşünmeyin. Karşınızdakine de sorun: “Söylemek isteyip de yer bulamadığın bir şey kaldı mı?”
Bir ilişkinin niteliği, her zaman ne kadar çok konuştuğumuzdan anlaşılmaz. Bazen asıl ölçü, konuşmasını bitiren kişinin yanında kendisine ne kadar yer bulabildiğidir.
Bunu da Okuyun: İletişim Üzerine Özlü Sözler
Kaynaklar
- Weger, H., Castle Bell, G., Minei, E. M. ve Robinson, M. C. (2014). The Relative Effectiveness of Active Listening in Initial Interactions. International Journal of Listening, 28(1), 13–31.
- Itzchakov, G. ve arkadaşları. Listening to Understand: The Role of High-Quality Listening on Speakers’ Attitude Depolarization During Disagreements.
- Itzchakov, G., Weinstein, N., Saluk, D. ve Amar, M. (2023). Connection Heals Wounds: Feeling Listened to Reduces Speakers’ Loneliness Following a Social Rejection Disclosure.
Tavsiye Edilen Makaleler
İletişim Kazalarını Önlemek İçin Aktif Dinleyici Olun; Ama Nasıl?
Dinlemenin Gücü – Konuşarak Değil, Dinleyerek Dünyayı Değiştirebilir miyiz?
Konuşma ve Dinleme – Anlam Üreten Konuşma ve Dinlemenin Ahlakı
