Empati ve iletişim / Sosyal Problem Çözme Serisi — 4 / “Ben sana söylemiştim!” Bir tartışmada bu cümleyi kurduğumuzda kendimizi rahatlamış hissedebiliriz. Yanlış öngörmemişizdir. Uyarımız dikkate alınmamıştır. Artık haklılığımız ortaya çıkmıştır.
Fakat karşımızdaki kişi susarken sorun çözülmüş müdür?
Ailede, okulda ve iş yerinde bazı anlaşmazlıklar, tarafların söyleyecek sözü olmadığı için uzamaz. Herkes kendi sözünü duyurmak isterken diğerinin ne anlatmaya çalıştığını kaçırdığı için uzar.
Haklarımızı koruyarak çözüm aramak mümkündür. Bunun için konuşmanın hedefini açıkça belirlememiz gerekir: Ne değişirse bu sorun gerçekten azalacak?
Anlamak, aynı fikirde olmak değildir.
Empati ve iletişim / Bir öğretmen, grup çalışmasına katılmayan öğrencisine “Sorumluluklarını yerine getirmiyorsun” diyebilir. Öğrenci ise arkadaşlarının kendisini dışladığını düşünüyor olabilir.
Öğretmen yalnızca teslim edilmeyen göreve odaklandığında önemli bir bilgiyi kaçırabilir. Öğrenciyi dinlediğinde ise hem katılmama davranışını hem de gruptaki ilişkileri değerlendirebilir. Bu temsili örnekte empati, öğrencinin açıklamasını peşinen doğru kabul etmek değildir. Yaşadığını anlamaya çalışmak ve gerekli soruları sormaktır.
D’Zurilla ve arkadaşlarının sosyal problem çözme yaklaşımında kişiler arası sorunlar, ilişkideki insanların beklentileri veya talepleri arasındaki çatışmayı da içerebilir. Dolayısıyla sorunu tanımlarken farklı tarafların beklentilerini öğrenmek önemlidir.
Cevap hazırlamak yerine dinlemek
Empati ve iletişim / Karşımızdaki konuşurken zihnimizde savunmamızı kuruyorsak cümlelerini duyabilir, fakat anlatmak istediğini kaçırabiliriz.
Aktif dinleme; dikkati konuşana vermeyi, açıklayıcı sorular sormayı ve anladığımızı kendi cümlelerimizle kontrol etmeyi içerir: “Görev dağılımında fikrin sorulmadığı için geri çekildiğini söylüyorsun. Doğru mu anladım?”
Weger ve arkadaşlarının ilk karşılaşmalar üzerine yaptığı araştırmada, aktif dinleme yanıtları alan katılımcılar, tavsiye veya basit onay ifadeleri alanlara göre kendilerini daha fazla anlaşılmış hissetmiştir. Bu bulgu, her çatışmanın dinlemeyle çözüleceğini göstermez; anlaşılma deneyiminin iletişimdeki değerini destekler.
Empatiye, bakış açısını anlamayı eklemek
Karşımızdakinin üzgün olduğunu fark etmek ile ne istediğini, hangi engelle karşılaştığını anlamak birbirini tamamlar.
Galinsky ve arkadaşları, müzakere çalışmalarında duygusal empatiyle karşı tarafın bakış açısını değerlendirmeyi ayrı ayrı incelemiştir. Bulgular, karşı tarafın düşüncelerini ve çıkarlarını dikkate almanın müzakere sonuçları açısından özellikle yararlı olabildiğini göstermektedir. Bu sonuçları bütün aile veya okul ilişkilerine doğrudan genellemek doğru olmaz; fakat çözüm ararken yalnızca duyguyu değil, öncelikleri de öğrenmenin önemini düşündürür.
Bu nedenle “Nasıl hissediyorsun?” sorusunun yanına şunu ekleyebiliriz: “Bu durumda senin için en önemli şey ne?”
Çözümü kolaylaştıran dört iletişim adımı
Empati ve iletişim / Bu araştırmalardan hareketle gündelik anlaşmazlıklarda şu adımlar denenebilir:
1. Kişiliği değil, davranışı tarif edin.
“Sen düşüncesizsin” yerine “Toplantı sırasında sözüm üç kez kesildi” deyin. Somut davranış, neyin değişmesi gerektiğini daha açık gösterir.
2. Etkiyi ve ihtiyacınızı açıklayın.
“Sözüm kesildiğinde düşüncemi tamamlayamıyorum. Görüşümü bitirmek için zamana ihtiyacım var.” Böylece karşınızdaki kişiye yalnızca şikâyeti değil, ihtiyacı da iletirsiniz.
3. Açıklamayı dinleyip kontrol edin.
“Senin açısından ne oldu?” diye sorun. Duyduğunuzu özetleyin; yanlış anladıysanız düzeltilmesine alan açın. Dinlemek, kendi görüşünüzden vazgeçmek değildir.
4. Açık ve uygulanabilir bir talepte bulunun.
“Bana saygı göster” yerine “Konuşmam bitene kadar bekler misin?” demek, beklenen davranışı belirginleştirir.
İlk talebin arkasındaki ihtiyacı görün
Bir ebeveyn “Telefonunu hemen bırak” derken ailece zaman geçirmek isteyebilir. Genç ise arkadaşlarıyla yürüttüğü bir konuşmayı tamamlamak istiyor olabilir.
İhtiyaçlar açıkça konuşulduğunda “On dakika sonra telefonu kaldırıp birlikte yemek yiyelim” gibi bir seçenek üretilebilir. Bu örnek her aile için hazır reçete değildir; seçenekleri genişletmenin nasıl mümkün olabileceğini gösterir.
Üretilen çözümün işe yarayıp yaramadığı da izlenmelidir. Anlaşma yapmak, uygulanacağı anlamına gelmez.
Empati ve sınır birlikte mümkündür.
Empati ve iletişim / “Zorlandığını anlıyorum; fakat hakaret edilerek konuşmayı sürdüremem” cümlesi hem anlayış hem sınır içerir. Güç dengesizliği veya sistematik baskı bulunan durumlarda ise iletişim becerilerinin yanında kurumsal destek gerekebilir.
Bugün bir konuşmada tavsiye vermeden önce anladığınızı özetlemeyi deneyin: “Senin için önemli olan şu mu?”
Bazen çözümün başlangıcı, daha etkileyici bir cümle kurmak değil, karşımızdakine kendisini düzeltebilme ve anlatabilme fırsatı vermektir.
Kaynaklar
- D’Zurilla, T. J. ve Goldfried, M. R. (1971). Problem solving and behavior modification. Journal of Abnormal Psychology, 78(1), 107–126.
- D’Zurilla, T. J., Nezu, A. M. ve Maydeu-Olivares, A. (2004). Social problem solving: Theory and assessment. E. C. Chang, T. J. D’Zurilla ve L. J. Sanna (Ed.), Social Problem Solving: Theory, Research, and Training içinde (s. 11–27). American Psychological Association.
- Weger, H., Jr., Castle Bell, G., Minei, E. M. ve Robinson, M. C. (2014). The relative effectiveness of active listening in initial interactions. International Journal of Listening, 28(1), 13–31.
- Galinsky, A. D., Maddux, W. W., Gilin, D. ve White, J. B. (2008). Why it pays to get inside the head of your opponent: The differential effects of perspective taking and empathy in negotiations. Psychological Science, 19(4), 378–384.
Tavsiye Edilen Makaleler
Sosyal Problem Çözme – İnsan İlişkilerindeki Düğümleri Nasıl Çözeriz?
Öfkeliyken Çözüm Bulmak – Duygular Problem Çözmeyi Nasıl Etkiler?
