Bilgi Obezitesi / Çok değil; son çeyrek yüzyıla kadar insan türünün en büyük sorunu bilgiye ulaşamamaktı. Kütüphaneler sınırlıydı, kitaplar pahalıydı ve bir de bilgiye erişim belirli çevrelerin elindeydi. Günümüzde ise tam tersi bir problemle karşı karşıyayız: Bilgi kıtlığı değil, bilgi fazlalığı. Hani derler ya; körün istediği bir göz, Allah verir iki göz!
Sabah gözümüzü açar açmaz haberler, mesajlar, videolar, sosyal medya akışları, reklamlar, bildirimler ve yorumlarla karşılaşıyoruz. Gün içinde yüzlerce, hatta binlerce bilgi parçası zihnimize giriyor. Fakat önemli bir soru var:
Bu kadar bilgi gerçekten bizi daha bilgili mi yapıyor? Yoksa farkında olmadan “bilgi obezitesi” adı verilen yeni bir zihinsel hastalığa mı sürükleniyoruz?
Bilgi Obezitesi Nedir?
Bilgi obezitesi, bireyin işleyebileceğinden, değerlendirebileceğinden ve anlamlandırabileceğinden daha fazla bilgi tüketmesi durumudur.
Nasıl ki bedenin ihtiyacından fazla tüketilen gıda zamanla sağlık sorunlarına yol açıyorsa, zihnin kapasitesinden fazla tüketilen bilgi de bilişsel sorunlara yol açabilir.
Literatürde bu durum çoğu zaman “bilgi aşırı yüklenmesi” anlamında, (information overload), “infobesity” veya “infoxication” kavramlarıyla açıklanmaktadır.
Araştırmalar, bireyin bilgi işleme kapasitesini aşan bilgi miktarının karar kalitesini düşürebildiğini, stresi artırabildiğini ve zihinsel performansı olumsuz etkileyebildiğini göstermektedir.
Neden Sürekli Bilgi Tüketiyoruz?
İnsan beyni merak eden bir organdır:
Bilmek ister.
Anlamak ister.
Belirsizlikten hoşlanmaz.
Dijital çağ ise bu doğal eğilimi ekonomik bir fırsata dönüştürmüştür.
Sonsuz kaydırma sistemleri, kısa videolar, bildirimler ve sürekli güncellenen içerikler beynimizin ödül sistemini harekete geçirir. Her yeni bilgi parçası küçük bir merak duygusunu tatmin eder.
Ancak burada önemli bir fark vardır:
Bilgi tüketmek ile öğrenmek aynı şey değildir. Tüketim arttıkça öğrenmenin de arttığını varsaymak büyük bir yanılgıdır.
Bilgi Yemek Gibidir
Bilgi obezitesini anlamanın en kolay yolu onu beslenme ile karşılaştırmaktır. Sağlıklı beslenme;
Seçici olmayı,
Sindirmeyi,
Faydalı olanı almayı,
Zararlı olanı eleme becerisini gerektirir.
Zihinsel beslenme de aynıdır.
Bugün birçok insan:
Saatlerce video izliyor,
Yüzlerce gönderi görüyor,
Onlarca haber okuyor, fakat gün sonunda gerçekten ne öğrendiğini açıklamakta zorlanıyor.
Çünkü bilgi alınmış, fakat işlenmemiştir. Tüketilmiştir ama sindirilmemiştir.
Bilgi Obezitesinin Belirtileri
Bilgi obezitesi çoğu zaman fark edilmeden gelişir.
Aşağıdaki belirtiler yaygındır:
Sürekli yeni içerik aramak,
Bir kitabı bitiremeden başka bir kitaba geçmek,
Çok şey okuyup az şey hatırlamak,
Karar vermekte zorlanmak,
Dikkat süresinin kısalması,
Zihinsel yorgunluk,
Bilgi sahibi olduğunu düşünüp açıklayamamak.
Özellikle sosyal medya çağında bilgi yanılsaması ile bilgi obezitesi sıklıkla birlikte görülmektedir.
Kişi çok fazla bilgiye maruz kaldığı için çok şey bildiğini düşünür; fakat bu bilginin önemli bir kısmı yüzeysel kalır.
Fazla Bilgi Neden Daha İyi Kararlar Vermemizi Sağlamıyor?
Sağduyu bize daha fazla bilginin daha iyi kararlar vereceğimizi düşündürür. Ancak psikoloji ve bilişsel bilimler her zaman bunun doğru olmadığını göstermektedir.
İnsan zihninin dikkat, çalışma belleği ve bilgi işleme kapasitesi sınırlıdır. Bilgi miktarı bu kapasiteyi aştığında karar verme süreçleri yavaşlayabilir, karar kalitesi düşebilir ve birey zihinsel tükenmişlik yaşayabilir.
Bazen sorun bilgisizlik değildir. Sorun, gereğinden fazla bilgi arasında kaybolmaktır.
Bilgi Obezitesi ve Düşünmenin Kaybı
Modern insanın en büyük paradokslarından biri şudur: Hiçbir nesil bugünkü kadar bilgiye sahip olmadı.
Fakat hiçbir nesil bu kadar dikkat dağınıklığıyla da mücadele etmedi.
Çünkü düşünmek zaman ister.
Sessizlik ister.
Odaklanma ister.
Bilgi obezitesi ise sürekli yeni bilgi talep eder.
Düşünmeye fırsat bırakmaz.
Zihin, bir fikir üzerinde derinleşemeden yeni bir uyarıcıya yönelir.
Sonuçta bilgi artarken bilgelik aynı hızda artmayabilir.
Bilgi Obezitesinden Nasıl Kurtulabiliriz?
Çözüm daha az öğrenmek değildir. Daha bilinçli öğrenmektir. Bunun için:
Bilgi Diyeti Uygulayın: Her bilgiye ihtiyacınız olmadığını kabul edin.
Az Kaynak, Derin Öğrenme: Yüzeysel olarak on kaynak tüketmek yerine birkaç kaliteli kaynağı derinlemesine inceleyin.
Not Alın ve Yazın: Yazmak, bilgiyi sindirmenin en etkili yollarından biridir.
Bilgiyi Üretime Dönüştürün: Öğrendiklerinizi anlatın, öğretin ve uygulayın.
Sessizliğe Yer Açın: Zihin sadece bilgiyle değil, düşünmeyle de gelişir.
Sonuç
Bilgi çağının en büyük tehlikelerinden biri bilgisizlik değil, bilgi obezitesidir. Sürekli bilgi tüketen fakat onu anlamlandırmayan bir zihin, çok yiyip sindiremeyen bir beden gibidir. Dışarıdan dolu görünür; fakat içeride bir karmaşa yaşar.
Gerçek öğrenme, daha fazla bilgi toplamakla değil; doğru bilgiyi seçmek, onu düşünmek ve hayatla ilişkilendirmekle mümkündür.
Belki de çağımızın temel sorusu şudur:
Daha fazla bilgiye mi ihtiyacımız var, yoksa sahip olduğumuz bilgiyi daha derin anlamaya mı? Çünkü insanı geliştiren şey yalnızca bilgi değildir; bilgiyi hikmete dönüştürebilme becerisidir.
Kaynaklar
- Shalini Misra & Daniel Stokols, Psychological and Health Outcomes of Perceived Information Overload. Bilgi aşırı yüklenmesinin psikolojik ve sağlık sonuçlarını inceleyen çalışma.
- Benedikt Graf & Conny H. Antoni, Drowning in the Flood of Information. Bilgi aşırı yüklenmesinin davranış ve sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin meta-analiz.
- Che Jingshang ve arkadaşları, Why Information Overload Damages Decisions? Sınırlı bilişsel kaynaklar nedeniyle bilgi fazlalığının karar kalitesini düşürdüğünü açıklayan çalışma.
- Alvin Toffler, Future Shock (1970). Bilgi yüklenmesi kavramını popülerleştiren öncü eser.
- Herbert A. Simon. Dikkat ekonomisi ve bilgi bolluğunun dikkat kıtlığı oluşturduğu yönündeki temel çalışmaları.
Tavsiye Edilen Makaleler
Bilgi Yanılsaması – Bildiğimizi Sandığımız Şeyleri Gerçekten Biliyor muyuz?
Derin Kodlama Nedir? Beyin Bazı Bilgileri Neden Kalıcı Olarak Saklar?
Hafıza Dersleri – Hafıza ve Beyin Gücünüzü Nasıl Artırırsınız?
