Müzikle ilgili filmler / Müzik bazen bir dönemin sesi, bazen bir insanın tutkusu, bazen de kelimelerin anlatamadığı bir hikâyedir. Sinemada ise müzik yalnızca duyulmaz; görülür, hissedilir ve yaşanır. Bir piyanistin parmaklarında hayatta kalma iradesine, bir davulcunun ritminde başarı saplantısına, bir bestecinin notalarında dehaya dönüşebilir.
Bu nedenle müzik üzerine yapılmış iyi filmler, yalnızca müzisyenlerin seyretmesi gereken yapımlar değildir. Onlar aynı zamanda yetenek, öğrenme, ustalık, disiplin, yaratıcılık, tutku ve insan psikolojisi üzerine anlatılmış hikâyelerdir.
Müzikle ilgili filmler / Bestecilerin dünyasından virtüözlerin yaşamlarına, müziğin iyileştirici gücünden sanat uğruna ödenen bedellere uzanan şu 10 filmi, müziğe biraz daha yakından bakmak isteyenlere özellikle öneriyorum.
Miloš Forman’ın filmi Mozart’ı yalnızca büyük bir besteci olarak anlatmaz; yetenek, kıskançlık, çalışma ve deha arasındaki rahatsız edici ilişkiyi Salieri üzerinden sorgular. Tarihsel gerçekleri dramatize ettiği unutulmamalıdır; buna rağmen müzik üzerine yapılmış en etkileyici filmlerden biridir.
Dinlerken dikkat: Mozart’ın Requiem, Don Giovanni ve The Marriage of Figaro eserleri.
2. Whiplash (2014) — Ustalığın bedeli ne kadar ağır olabilir?
Genç caz davulcusu Andrew ile acımasız öğretmeni Fletcher arasındaki ilişki üzerinden mükemmeliyetçilik, disiplin ve psikolojik şiddetin sınırlarını tartışır. Film, “Bir insanı mükemmelleştirmek için ne kadar zorlayabilirsiniz?” sorusunu seyircinin önüne bırakır.
Dinlerken dikkat: Whiplash ve özellikle finaldeki Caravan.
3. Shine (1996) — Yeteneğin taşıyamadığı yük
Avustralyalı piyanist David Helfgott’un yaşamından esinlenen filmde müzik, yetenek kadar aile baskısının, kırılganlığın ve yeniden ayağa kalkmanın da dili olur. Geoffrey Rush’ın performansı filmi unutulmazlaştırır.
Dinlerken dikkat: Rachmaninoff’un görkemli Piano Concerto No. 3‘ü.
4. The Pianist / Piyanist (2002) — İnsan her şeyini kaybettiğinde sanat ne işe yarar?
Polonyalı Yahudi piyanist Władysław Szpilman’ın II. Dünya Savaşı sırasında hayatta kalma öyküsü. Burada piyano bir kariyer aracı olmaktan çıkar; insanlığın, hafızanın ve yaşama iradesinin sembolüne dönüşür. Film büyük ölçüde Szpilman’ın gerçek yaşam öyküsüne dayanır.
Dinlerken dikkat: Chopin’in eserleri.
5. The Legend of 1900 / 1900 Efsanesi (1998) — Müziğin sınırları var mıdır?
Bir transatlantikte doğup hayatını gemiden hiç inmeden geçiren olağanüstü piyanist 1900’ün hikâyesidir. Gerçek bir biyografi değil, Giuseppe Tornatore’nin şiirsel sinemasının ürünüdür. Özellikle piyano düellosu sahnesi müzik sinemasının unutulmazları arasındadır.
Dinlerken dikkat: Ennio Morricone’nin film müzikleri ve Playing Love.
https://youtu.be/jVHCQfcugdw
6. Ray (2004) — Engel mi, başka türlü görmenin başlangıcı mı?
Ray Charles’ın yaşamını anlatan film, görme kaybının ötesinde bağımlılık, ırkçılık, yaratıcılık ve müzikal özgünlük üzerine güçlü bir biyografidir. Blues, gospel, R&B ve soul’un nasıl olağanüstü bir müzikal kimlikte birleşebileceğini gösterir.
Dinlerken dikkat: Georgia on My Mind, Hit the Road Jack ve What’d I Say.
https://youtu.be/K4uFFNl6FQ4
7. Once (2007) — Büyük müzik için büyük stüdyolar gerekir mi?
Dublin sokaklarında müzik yapan bir adam ile piyanist bir göçmen kadının karşılaşması üzerinden anlatılan son derece sade bir film. İki insanın konuşamadıklarını birlikte besteleyerek anlatmasını izleriz. IMDb’nin müzik temalı seçkilerinde de öne çıkan filmlerden biridir.
Dinlerken dikkat: Glen Hansard ve Markéta Irglová’nın Falling Slowly şarkısı.
https://youtu.be/zhpwjrbeoJQ
8. August Rush (2007) — Müziği öğrenmeden önce hissedebilir miyiz?
Gerçekçilikten çok masala yaklaşan film, olağanüstü müzik yeteneğine sahip bir çocuğun anne ve babasını müzik aracılığıyla aramasını anlatır. Özellikle çocuklara müziği sevdirmek açısından listenin sıcak filmlerinden biridir.
Dinlerken dikkat: August’s Rhapsody ve gitar performansları.
Édith Piaf’ın yoksulluktan dünya çapında bir şarkıcı olmaya uzanan çalkantılı yaşamını anlatır. Burada müziğin kaynağında yalnızca yetenek değil; aşk, kayıp, yalnızlık ve yaşanmışlık vardır.
Dinlerken dikkat: La Vie en Rose, Milord ve elbette Non, je ne regrette rien.
https://youtu.be/nCo9VIzYF9c
10. The Soloist (2009) — Müzik iyileştirir mi?
Listenin belki de en farklı filmi. Evsiz yaşayan, olağanüstü müzik yeteneğine sahip Nathaniel Ayers ile gazeteci Steve Lopez arasındaki ilişkiyi konu alır. Müzik burada başarı veya şöhretten ziyade insanla yeniden bağ kurmanın yolu hâline gelir.
Dinlerken dikkat: Beethoven eserleri ve viyolonsel bölümleri.
Listeyi 10’la Sınırlamak Haksızlık Olur
Müzikle ilgili filmler / Buna dört “yedek film” daha eklerdim: Beethoven’ı farklı bir açıdan ele alan Immortal Beloved (1994), Johnny Cash biyografisi Walk the Line (2005), Elton John’un yaşamından hareket eden Rocketman (2019) ve işitme duyusunu kaybetmeye başlayan bir davulcunun dünyasını olağanüstü ses tasarımıyla anlatan Sound of Metal (2019). Beethoven ve Shine gibi piyanist/besteci merkezli filmler, müzik sineması seçkilerinde de sıkça öne çıkıyor.
Müzikle ilgili filmleri yalnızca “müzik filmi” olarak seyretmemek gerekiyor. Amadeus bize yetenek ve kıskançlığı, Whiplash ustalık ve bedelini, Shine başarı baskısını, The Pianist sanat ve hayatta kalmayı, Once yaratıcılığı, The Soloist ise müzik ve insan bağını düşündürüyor.
Belki de bu yüzden müzik hakkında yapılmış en iyi filmlerin asıl konusu müzik değildir. İnsandır. Müzik yalnızca insanın içinde olup da kelimelere dökemediği şeyi duyulur hâle getirir.
