Soru Sorma Sanatı / İnsan zihni merakla büyür, merakın dili ise sorudur. Soru sormak, sadece bilgi istemek değildir; aynı zamanda bir ilişki kurma biçimidir. Bir insanın nasıl düşündüğünü, neyi önemsediğini ve dünyayı nasıl algıladığını çoğu zaman sorduğu sorulardan anlayabilirsiniz. Bu nedenle soru sormak, hem bir zihin faaliyeti hem de bir sosyal inceliktir.
Ne var ki bizim toplumumuzda soru sormaya karşı biraz temkinli bir yaklaşım vardır. Çocuklara sık sık “çok soru sorma”, “ayıp olur”, “karşıdakini sıkıştırma” gibi uyarılar yapılır. Bu nedenle birçok insan merak ettiği şeyi sormak yerine sessiz kalmayı tercih eder. Oysa doğru sorulan bir soru hem bilgi üretir, hem insanlar arasında köprü kurar, hem de düşünmeyi derinleştirir.
Bu yüzden soru sormayı öğrenmek, konuşma sanatının en önemli parçalarından biridir.
Soru Sormanın Üç Temel Amacı
Bir sorunun değerini belirleyen şey, niyetidir. Sosyal hayatta sorular genellikle üç amaç için sorulur:
1. Öğrenmek için sormak
Gerçek merakın ürünüdür. Bilgi edinmeyi amaçlar.
Örnek:
“Bu konuyu nasıl öğrendiniz?”
“Bu yöntemin size faydası ne oldu?”
2. Anlamak için sormak
Karşıdakinin düşüncesini derinleştirmeyi sağlar.
Örnek: “Bunu söylerken hangi deneyiminiz etkili oldu?”
3. Sohbeti geliştirmek için sormak
İletişimi canlı tutar.
Örnek: “Bu konuda sizin en çok dikkatinizi çeken şey neydi?”
İyi bir soru, karşıdakini köşeye sıkıştırmaz; onu düşünmeye davet eder.
Soru Sormanın Altın Kuralları
Sosyal hayatta soru sormanın da bir adabı vardır. Bu adabın bazı temel ilkeleri şunlardır:
1. Sorunun zamanı önemlidir
Her doğru soru doğru zamanda sorulmazsa yanlış etki bırakabilir.
Toplantının ortasında sorulan bir soru ile samimi bir sohbet sırasında sorulan soru aynı etkiyi oluşturmaz.
Kısaca: Soru kadar zaman da önemlidir.
2. Sorunun tonu yargılayıcı olmamalıdır
Bir soru merakla sorulabilir; ama aynı soru sorgulama veya itham gibi de algılanabilir.
Örneğin:
Yanlış ton: “Bunu neden böyle yaptınız?”
Daha iyi ton: “Bunu böyle yapmayı tercih etmenizin özel bir sebebi var mı?”
İkinci soru öğrenmeye açıktır.
3. Açık uçlu sorular daha değerlidir
“Evet” veya “hayır” ile biten sorular sohbeti kısa keser.
Ama açık uçlu sorular düşünmeyi teşvik eder.
Örnek:
Kapalı soru: “Kitabı beğendiniz mi?”
Açık soru: “Kitapta sizi en çok etkileyen bölüm hangisiydi?”
4. Önce dinle, sonra sor
En iyi sorular genellikle iyi dinleyen insanların sorularıdır.
Dinlemeden sorulan soru çoğu zaman yüzeysel olur.
Gerçek bir soru çoğu zaman şu şekilde doğar: dinlemek → düşünmek → sormak
Türk Toplumunda Soru Sorma Kültürü
Bizim kültürümüzde soru sorma konusunda iki zıt eğilim vardır.
Bir tarafta merak ve sohbet geleneği vardır. Kahvehaneler, dost meclisleri, uzun sohbetler bunun örneğidir.
Diğer tarafta ise mahremiyete saygı ve çekingenlik vardır.
Bu nedenle bazı sorular toplumumuzda hassas kabul edilir:
- maaş ne kadar?
- neden evlenmedin?
- neden çocuk yapmadın?
- neden iş değiştirdin?
Bu tür sorular çoğu zaman özel alanı ihlal eden sorular olarak görülür.
Bu yüzden sosyal hayatta şu ilke önemlidir:
Her merak edilen şey sorulmaz; sorulacak şey seçilir.
İyi Bir Sohbet İçin Sorulabilecek Sorular
Bir ortamda sohbeti canlı tutan bazı soru türleri vardır.
Deneyim soruları
“Bu işi yapmaya nasıl başladınız?”
Hikâye soruları
“Hayatınızda sizi en çok değiştiren olay neydi?”
Tavsiye soruları
“Bu konuda yeni başlayanlara ne önerirsiniz?”
Gözlem soruları
“Son yıllarda bu alanda en büyük değişim sizce nedir?”
Bu tür sorular hem saygılıdır hem de sohbeti derinleştirir.
Sorulmaması Gereken Sorular
Sosyal hayatta bazı sorular gereksiz gerilim oluşturabilir.
Örneğin:
- kişinin gelirini sorgulayan sorular
- özel hayatı deşen sorular
- tartışmayı provoke eden sorular
- karşıdakini küçük düşüren sorular
İyi bir soru merak uyandırır, kötü bir soru savunma mekanizması doğurur.
Büyük Düşünürlerin Soru Geleneği
Tarihte düşünceyi ilerleten şey çoğu zaman sorular olmuştur.
Birçok filozof öğretisini soru üzerine kurmuştur.
Örneğin Sokrates, insanlara doğrudan bilgi vermek yerine sorular sorarak düşünmelerini sağlardı. Bu yönteme bugün Sokratik yöntem denir.
İslam düşünce geleneğinde de soru önemlidir. Kur’an’da sık sık “Hiç düşünmez misiniz?”, “Akletmez misiniz?” gibi sorular yer alır.
Bu soruların amacı bilgi vermek değil, insanı düşünmeye davet etmektir.
Soru Sormak Aslında Bir Saygı Biçimidir
Bir insana soru sormak çoğu zaman şu mesajı verir: “Senin düşünceni önemsiyorum.”
Bu yüzden soru sorma sanatı açısından iyi sorular:
- insanı değerli hissettirir.
- sohbeti derinleştirir.
- yeni fikirlerin doğmasına yol açar.
Sessizlik bazen saygı olabilir; fakat yerinde sorulan bir soru çoğu zaman daha büyük bir saygıdır.
Sonuç: Doğru Soru, Yarım Bilgidir
Eski bir söz vardır: “Doğru soru, bilginin yarısıdır.”
Gerçekten de hayatın birçok alanında başarı, doğru soruyu sorabilme becerisine bağlıdır.
Bir öğretmenin gücü anlattıklarında değil, öğrencinin zihninde uyandırdığı sorulardadır.
Bir bilim insanının değeri cevaplarında değil, sorduğu yeni sorulardadır.
Bir dostun değeri ise çoğu zaman yerinde sorduğu bir soruda gizlidir.
Bu nedenle soru sorma sanatı ile soru sormayı öğrenmek, aslında düşünmeyi öğrenmektir.
Ve bazen insanın hayatını değiştiren şey büyük cevaplar değil, zamanında sorulmuş küçük bir sorudur.
Tavsiye Edilen Makaleler
Çocuğunuza “Bugün Okul Nasıldı?” diye Sormayın. Şu 7 Stratejik Soruyu Sorun!
