Oyunun Ciddiyeti / Modern dünyada “oyun” kelimesi çoğu zaman, zaman kaybı, eğlence veya çocuklukla ilişkilendirilir. Oysa insanlık tarihine bakıldığında durum tam tersidir. Bilimsel keşiflerden sanatsal devrimlere, teknolojik yeniliklerden toplumsal dönüşümlere kadar pek çok büyük ilerleme, insanların mevcut kalıpların dışına çıkarak oynama cesareti göstermeleri sayesinde gerçekleşmiştir.
Harlem Globetrotters oyuncusu ve sanatçı Maxwell Pearce, TED konuşmasında çocukluğundan itibaren kendisine sürekli “temellere bağlı kal”, “fazla deneme”, “risk alma” denildiğini anlatır. Ancak onu dünya çapında tanınan bir sporcu yapan şey, kuralları mekanik biçimde uygulaması değil; onlarla yaratıcı biçimde oynaması olmuştur. Ona göre oyun, işin alternatifi değil; işin içinde saklı olan yaratıcı güçtür.
Yaratıcılık Neden Oyunla Başlar?
Oyunun Ciddiyeti / Psikoloji ve nörobilim araştırmaları, yaratıcı düşüncenin çoğu zaman rahatlamış, merak eden ve keşfetmeye açık zihin durumlarında ortaya çıktığını göstermektedir. İnsan zihni baskı altında çoğunlukla mevcut çözümlere yönelirken, oyun sırasında yeni bağlantılar kurmaya daha yatkın hale gelir.
Oyun oynayan bir çocuk aslında sürekli hipotez kurar:
- “Bunu böyle yaparsam ne olur?”
- “Kuralları değiştirirsem sonuç ne olur?”
- “Başka bir yol mümkün mü?”
Bilim insanları da aynı soruları sorar. Mucitler de. Sanatçılar da.
Bu nedenle yaratıcılığın özü, bilgi birikiminden önce meraktır. Oyun ise merakın doğal laboratuvarıdır.
Basketboldan Bilime: İlerlemenin Ortak Dili
Oyunun Ciddiyeti / Pearce konuşmasında basketboldaki smaç örneğini verir. Bir dönem üniversite basketbolunda smaç yasaklanmıştı. Ancak yasak kalktıktan sonra oyun daha heyecanlı, daha yaratıcı ve daha popüler hale geldi. Bir zamanlar “gereksiz gösteriş” olarak görülen hareketler daha sonra oyunun gelişimini sağlayan yeniliklere dönüştü.
Bu durum yalnızca spor için geçerli değildir.
Tarih boyunca birçok bilimsel keşif de benzer şekilde ortaya çıkmıştır. Fizikçi James Clerk, Maxwell’in gençlik yıllarında ipler ve iğnelerle oynarken geliştirdiği fikirler daha sonra bilimsel çalışmalarına ilham vermiştir. Pek çok araştırmacı, büyük keşiflerin çoğunun planlanmış toplantılarda değil; yürüyüş sırasında, hayal kurarken veya serbest denemeler yaparken ortaya çıktığını belirtmektedir.
Oyun ve Beynin Yaratıcı Mimarisi
Nörobilim açısından bakıldığında oyun, beynin farklı bölgeleri arasında yeni bağlantılar kurulmasını destekler. İnsan yeni bir şey denerken beynin ödül sistemi aktifleşir, merak duygusu güçlenir ve öğrenme derinleşir.
Bu nedenle oyun;
- problem çözme becerisini artırır,
- bilişsel esnekliği geliştirir,
- yenilikçi düşünmeyi destekler,
- hata yapma korkusunu azaltır.
Oyun oynayan kişi başarısızlığı bir son değil, deneyin doğal parçası olarak görür. İşte yaratıcılığın beslendiği iklim de tam olarak budur.
Çünkü hiçbir büyük fikir ilk denemede mükemmel değildir.
Kuralları Kırmak mı, Yeniden Yorumlamak mı?
Oyunun Ciddiyeti / Pearce’in en önemli vurgularından biri şudur: Yenilik, kuralları tamamen reddetmekten değil, onları yeniden yorumlamaktan doğar. Harlem Globetrotters’ın yüz yıldan fazla süre ayakta kalabilmesinin nedeni, basketbolun temelini korurken oyuna sürekli yeni hareketler eklemeleridir.
Aslında bütün yaratıcı insanlar bunu yapar.
- Mozart müziğin kurallarıyla oynadı.
- Einstein fiziğin varsayımlarıyla oynadı.
- Picasso resmin sınırlarıyla oynadı.
- Steve Jobs teknoloji ile tasarımı bir araya getirerek oynadı.
Yenilik çoğu zaman “başka türlü olabilir mi?” sorusuyla başlar.
Eğitimde Kaybolan Oyun
Ne yazık ki birçok eğitim sistemi çocukların doğal oyun eğilimini zamanla bastırmaktadır. Küçük yaşlarda soru soran, deneyen ve keşfeden çocuklar; ilerleyen yıllarda doğru cevabı ezberlemeye yönlendirilmektedir.
Oysa yarının dünyasında ihtiyaç duyulacak beceri yalnızca bilgi değildir. Bilgi artık her yerde bulunabilir. Asıl ihtiyaç duyulan şey; yeni bağlantılar kurabilmek, özgün fikirler geliştirebilmek ve alışılmış kalıpların dışına çıkabilmektir.
Bu nedenle eğitim yalnızca disiplin değil, aynı zamanda oyun alanları da üretmelidir. Çünkü öğrenmenin en güçlü biçimlerinden biri, oyunun içine yerleştirilmiş öğrenmedir.
Kurumlar Neden Daha Fazla Oyun Oynamalı?
Araştırmalar, yenilikçi organizasyonların çalışanlarına hata yapabilecekleri güvenli alanlar sunduğunu göstermektedir. Katı performans baskısı yaratıcılığı azaltırken, psikolojik güven ve deney yapma özgürlüğü yeni fikirleri teşvik eder.
Birçok büyük şirketin çalışanlarına serbest düşünme zamanı vermesinin nedeni budur. Çünkü ;
Yenilik emirle üretilemez. Yenilik, keşif ortamında filizlenir.
Oyun aslında verimsizlik değil; uzun vadeli üretkenliğin yatırım alanıdır.
Sonuç: İnsanlığı İleri Taşıyan Güç
Oyunun Ciddiyeti / Maxwell Pearce’in mesajı yalnızca sporculara değil, öğretmenlere, yöneticilere, öğrencilere ve araştırmacılara yöneliktir. Oyun, çocukluğun geride bırakılması gereken bir alışkanlığı değildir. Aksine insanın yaratıcılık kaynağıdır.
Tarih boyunca ilerleme, mevcut düzeni tekrar edenlerden değil; onunla oynayanlardan gelmiştir.
Yeni fikirler çoğu zaman ciddi toplantı masalarında değil, merakın serbest kaldığı anlarda doğar.
Çünkü oyun, eğlenceden daha fazlasıdır.
Oyun; öğrenmenin, keşfetmenin, yeniliğin ve insan gelişiminin en eski dilidir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Oyunlaştırma Nedir? Eğitimde Oyunlaştırılmış Öğrenme Yaklaşımı
Oyunlaştırma Nedir – İnsanları Olağanüstü Şeyler Yapmaya Motive Eden Yöntem
