Not Tutmak / Modern eğitim sisteminde not tutmak çoğu zaman mekanik bir işlem gibi görülüyor. Öğrenci anlatılanı deftere geçiriyor, sonra sınav zamanı o notlara dönüyor. Fakat nörobilim ve bilişsel psikoloji alanındaki araştırmalar gösteriyor ki not tutmak yalnızca bilgiyi saklama yöntemi değildir. Doğru şekilde yapılan not alma süreci, beynin öğrenme, dikkat, hafıza ve düşünme sistemlerini doğrudan etkileyebilen bilişsel bir faaliyettir.
İlginç olan şudur: İnsan beyni bilgiyi sadece okuyarak değil, bilgiyi yeniden işleyerek daha güçlü öğrenir.
Not tutma tam da bu noktada devreye girer.
Çünkü insan bir bilgiyi yazarken:
-
seçer,
-
sadeleştirir,
-
organize eder,
-
anlamlandırır,
-
yeniden üretir.
Yani beyin pasif alıcı olmaktan çıkar, aktif işlemci hâline gelir.
Beyin, Bilgiyi Neden Yazarak Daha İyi Öğrenebilir?
İnsan beyni aktif katılım gerektiren süreçlerde daha güçlü sinir bağlantıları oluşturabilir. Sadece dinlemek çoğu zaman yüzeysel işlemleme oluşturur.
Ancak kişi not tutarken aynı anda:
-
dikkat,
-
motor hareket,
-
dil işleme,
-
kısa süreli hafıza,
-
anlamlandırma sistemlerini birlikte kullanır.
Bu durum beynin birden fazla bölgesini aynı anda aktive eder.
Özellikle elle yazmanın bilişsel etkileri üzerine yapılan araştırmalar, yazma sürecinin öğrenmeyi derinleştirebildiğini göstermektedir.
Çünkü yazı yazarken beyin bilgiyi otomatik biçimde kopyalamaktan çok işlemeye zorlanır.
Elle Yazmak mı, Klavyeyle Yazmak mı?
Bu konu son yıllarda oldukça araştırılmıştır. Özellikle Pam Mueller ve Daniel Oppenheimer tarafından yapılan dikkat çekici araştırmalar, elle not alan öğrencilerin bazı durumlarda bilgiyi daha derin öğrendiğini göstermiştir.
Çünkü klavyeyle yazarken insanlar çoğu zaman anlatılanı kelimesi kelimesine geçirmeye eğilimlidir.
Elle yazarken ise beyin daha yavaş çalıştığı için:
- özetleme,
- seçme,
- anlam çıkarma zorunlu hâle gelir.
Yani el yazısı bazen beynin düşünmesini mecbur bırakır.
Bu nedenle hızlı yazmak her zaman daha iyi öğrenmek anlamına gelmeyebilir.
Not Tutmak Dikkati Nasıl Etkiler?
İnsan beyni pasif dinleme sırasında kolayca dağılabilir. Özellikle uzun derslerde veya yoğun bilgi akışında dikkat sistemi zayıflayabilir.
Not alma ise beyne sürekli küçük görevler verir:
- “Bu bilgi önemli mi?”
- “Nasıl özetlemeliyim?”
- “Bunu hangi kavramla ilişkilendirebilirim?”
Bu durum zihinsel uyanıklığı artırabilir. Aslında not tutmak bir tür bilişsel filtreleme sistemidir. Beyin gereksiz bilgiyi ayıklamaya çalışırken daha aktif düşünmeye başlar.
Not Tutmak Hafızayı Güçlendirir mi?
Evet, doğru yöntemlerle tutulduğunda güçlendirebilir. Çünkü hafıza yalnızca tekrar değil; anlamlı işlemleyle güçlenir. Psikolojide buna “derin işlemleme” denir.
Örneğin öğrenci:
-
bilgiyi kendi cümlesiyle yazdığında,
-
örnek verdiğinde,
-
şema oluşturduğunda,
-
bağlantılar kurduğunda
öğrenme daha kalıcı olabilir.
Bu nedenle bazı öğrenciler saatlerce okuyup çabuk unuturken, kısa ama aktif not çıkaran öğrenciler bilgiyi daha uzun süre hatırlayabilir.
Renkli Kalemler ve Şekiller Gerçekten İşe Yarıyor mu?
Kısmen evet. Beyin görsel düzeni sever. Özellikle:
-
başlıklar,
-
şemalar,
-
kutular,
-
zihin haritaları,
-
renk kodlamaları bilginin organize edilmesini kolaylaştırabilir.
Ancak burada önemli bir tehlike vardır: Bazı öğrenciler öğrenmekten çok “defter süslemeye” başlayabiliyor. Saatlerce estetik not hazırlayıp içeriği anlamayan öğrenciler de vardır. Yani notların güzel görünmesi öğrenmenin garantisi değildir. Ama düzenli ve yapılandırılmış notlar bilişsel yükü azaltabilir.
Not Tutmak Beyni Yavaşlatır mı, Hızlandırır mı?
İlginç şekilde bazen yavaşlatır. Ama bu kötü değildir. Modern insan bilgiyi çok hızlı tüketmeye alıştı:
- kısa videolar,
- hızlı kaydırma,
- yüzeysel okuma…
Fakat öğrenme çoğu zaman yavaş düşünme gerektirir.
Not tutmak beynin:
- durmasını,
- seçmesini,
- düşünmesini zorunlu kılar.
Bu nedenle kaliteli not alma süreci bazen zihinsel “fren sistemi” gibi çalışır.
Ve çoğu derin öğrenme tam da burada gerçekleşir.
Dijital Çağda İnsanlar Neden Daha Az Not Tutuyor?
Çünkü modern insan bilgiyi “nasıl olsa internette var” düşüncesiyle depolamayı bırakabiliyor.
Fakat burada kritik bir fark vardır: Bilgiye erişmek başka şeydir, bilgiyi zihinsel olarak işlemek başka şey.
Birçok insan:
- kaydediyor,
- ekran görüntüsü alıyor,
- PDF arşivliyor, ama gerçekten öğrenmiyor.
Çünkü beyin pasif depolamadan çok aktif üretimle gelişir.
Not tutmak beynin bilgiyi sahiplenmesini sağlayabilir.
Cornell Sistemi ve Bilimsel Not Alma Teknikleri
Araştırmalar yapılandırılmış not sistemlerinin öğrenmeyi destekleyebileceğini göstermektedir.
Örneğin Cornell Not Sistemi:
- ana fikir,
- detay,
- özet bölümleriyle çalışır.
Bu yöntem beynin bilgiyi kategorilere ayırmasını kolaylaştırabilir.
Benzer şekilde:
- soru-cevap notları,
- kavram haritaları,
- aktif geri çağırma teknikleri öğrenme performansını artırabilir.
Not Tutmak Düşünmeyi de Geliştirir
Not alma sadece hafıza değil; düşünme becerisiyle de ilişkilidir.
Çünkü insan:
- bilgiyi yeniden ifade ederken,
- ilişki kurarken,
- sınıflandırırken analitik düşünmeye başlar.
Bu nedenle iyi not tutan insanlar bazen daha düzenli düşünme eğilimi gösterebilir. Yazmak zihni organize edebilir. Birçok bilim insanı, düşünür ve yazarın yoğun not alışkanlığına sahip olması tesadüf değildir.
Sonuç
Not tutmak basit bir okul alışkanlığı değildir. Doğru yapıldığında beynin:
-
dikkat,
-
hafıza,
-
anlamlandırma,
-
düşünme,
-
öğrenme sistemlerini birlikte çalıştıran güçlü bilişsel süreçlerden biridir.
Modern çağ insanı bilgiyi çok hızlı tüketiyor ama daha az işliyor.
Oysa insan beyni sadece maruz kaldığı bilgiden değil, üzerinde çalıştığı bilgiden öğrenir.
Belki de bu yüzden bazı notlar yalnızca deftere değil, doğrudan beynin sinir ağlarına yazılır.
Kaynaklar
- Pam Mueller & Daniel Oppenheimer (2014). The Pen Is Mightier Than the Keyboard. Psychological Science.
- How We Learn — Benedict Carey
- Craik, F. I. M., & Lockhart, R. S. (1972). Levels of Processing: A Framework for Memory Research. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior.
- Sousa, D. A. (2016). How the Brain Learns. Corwin Press.
- Brown, P. C., Roediger, H. L., & McDaniel, M. A. (2014). Make It Stick: The Science of Successful Learning. Harvard University Press.
- Medina, J. (2014). Brain Rules. Pear Press.
- Piolat, A., Olive, T., & Kellogg, R. T. (2005). Cognitive Effort During Note Taking. Applied Cognitive Psychology.
- Harvard Learning Center Reports on Active Learning and Memory.
- OECD Learning and Cognitive Skills Reports.
Tavsiye Edilen Makaleler
Cornell Not Tutma Teknikleri – Cornell Not Alma Sistemiyle Hafızanızı Güçlendirin
Not Tutma Teknikleri – Etkili Not Almak İçin 5 Teknik
Not Tutma Becerinizi Beyin Haritaları İle Geliştirin!
