KonsantrasyonÖğrenme ve EğitimYaratıcı Düşünme

Düşünerek Öğrenme – Bilgiyi Tefekkürle Anlama, Anlamlandırma ve Hayata Taşıma

Düşünerek öğrenme / Bir deneyim yaşamak, ondan mutlaka ders çıkardığımız anlamına gelmez. Aynı hatayı tekrar edebilir, okuduğumuzu kısa sürede unutabilir veya bildiğimiz bir ilkeyi gerektiğinde kullanamayabiliriz. Öğrenmenin derinleşmesi için bazen yeni bilgi edinmeye ara verip elimizdeki bilgiyle ne yaptığımıza bakmamız gerekir.

Düşünerek öğrenme; bir bilgi, gözlem veya deneyimi sorularla inceleme, önceki bilgilerle ilişkilendirme, açıklamalarını kontrol etme ve buradan yeni bir uygulama geliştirme sürecidir.

Bu süreçte kişi yalnızca “Ne öğrendim?” diye sormaz. “Nasıl anladım, hangi kanıta dayanıyorum, nerede yanılıyor olabilirim ve bunu nerede kullanabilirim?” sorularını da ele alır.

beyin geliştiren eğitimler - beyin temelli eğiitimler

Tefekkür ile yansıtıcı öğrenme aynı şey midir?

Tefekkür, günlük ve manevi kullanımında anlam, değer, varlık ve sorumluluk üzerine derin düşünmeyi kapsayabilir. Öğrenme araştırmalarındaki yansıtma (reflection), kendine açıklama (self-explanation) ve üstbiliş (metacognition) kavramlarıyla kesişen yönleri vardır. Ancak bunlar birebir aynı kavramlar değildir.

Yansıtma: Yaşanan deneyimi inceleyerek ne öğrenildiğini ve neyin değiştirileceğini düşünmektir.

Kendine açıklama: Bir bilginin veya çözüm adımının neden doğru olduğunu kendi sözleriyle açıklamaktır.

Üstbiliş: Kendi anlayışını, kullandığı yöntemi ve öğrenme sürecini izleyip düzenlemektir.

Bisra ve arkadaşlarının meta-analizi, öğrencileri kendilerine açıklama üretmeye yönlendiren uygulamaların öğrenme üzerinde genel olarak olumlu etkiler gösterebildiğini bildirmektedir. Bu, her konuda yalnız başına düşünmenin yeterli olduğu anlamına gelmez; açıklamanın doğruluğunu kontrol etmek de gerekir. doi.org

Ezber ve tekrar da öğrenmede kullanılabilir. Düşünerek öğrenme, bunlara anlam kurma, gerekçe üretme ve uygulama boyutları ekler.

mega hızlı okuma / anlayarak hızlı okuma

Nasıl uygulanır? Altı adımlık bir döngü

Aşağıdaki çerçeve, sınıf, aile ve iş ortamları için hazırlanmış bir uygulama önerisidir. Tek bir araştırmada doğrulanmış standart bir “tefekkür modeli” değildir.

Adım Sorulacak soru Ortaya çıkacak ürün
1. Gözlemi belirle Gerçekte ne oldu, ne gördüm? Yorumdan ayrılmış kısa gözlem
2. Açıklama üret Bunun nasıl gerçekleştiğini düşünüyorum? İlk açıklama veya tahmin
3. Sorgula Açıklamamı ne destekliyor, ne zayıflatıyor? Kanıtlar ve belirsizlikler
4. Bağlantı kur Bu, daha önce bildiğim neyle ilişkili? Benzerlik ve farklılıklar
5. Çıkarım yap Buradan hangi sonucu çıkarabilirim? Sınırları belirtilmiş bir sonuç
6. Dene ve gözden geçir Sonraki denemede neyi değiştireceğim? Uygulama ve yeni değerlendirme

Bu döngünün son adımı önemlidir. Düşünme, uygulamaya döndüğünde açıklamamızın işe yarayıp yaramadığını görme fırsatı doğar.

asit mega inovasyon seti - yaratıcı düşünme seti - inovasyon seti

Sınıfta nasıl uygulanabilir?

Fen bilimleri: “Bitki neden soldu?”

Öğrenciler sınıftaki bir bitkinin yapraklarının sarktığını fark eder. İlk cevap gelir: “Susuz kalmış.”

Öğretmen hemen doğru cevabı açıklamak yerine sorar:

“Bu bir gözlem mi, açıklama mı?”

“Yaprakların sarkması” gözlemdir. “Susuz kaldığı için sarktı” ise araştırılması gereken bir açıklamadır. Ardından toprak nemi, sulama düzeni, ışık ve sıcaklık gibi koşullar incelenebilir.

Düşünerek öğrenme burada, ilk akla gelen açıklamayı kontrol edilebilir bir soruya dönüştürür. Güvenli ve uygun bir gözlem planı oluşturulur; sonuçlar yeniden değerlendirilir.

Matematik: “Hangi adımda düşüncem değişti?”

Öğrenci bir kesir toplama sorusunu yanlış çözer. Yalnızca doğru çözümü kopyalamak yerine şu kısa formu doldurur:

  • İlk düşündüğüm yol…
  • Bu yolu seçmemin nedeni…
  • Kontrol ederken fark ettiğim sorun…
  • Doğru yöntemin gerekçesi…
  • Şimdi kendi başıma çözeceğim benzer soru…

Amaç, hatayı bir kez daha görmekten çok, hatayı üreten düşünceyi fark etmektir.

Türkçe: “Yorumumu metin destekliyor mu?”

Bir hikâyede kahramanın bencil olduğu söylenir. Öğretmen öğrenciden bu yorumu destekleyen bir ayrıntı ve yorumu zorlaştıran başka bir ayrıntı bulmasını ister.

Öğrenci, ilk görüşünü koruyabilir veya değiştirebilir. Önemli olan, yorumun yalnızca güçlü bir kanaat olarak kalmaması; metinle ilişkilendirilmesidir.

Ders sonunda ne sorabiliriz?

“Bugün ne öğrendiniz?” sorusu bazen yalnızca konu adlarının tekrarlanmasına yol açar. Bunun yerine şu sorulardan biri seçilebilir:

  • “Başlangıçta ne düşünüyordun, şimdi ne değişti?”
  • “Hangi adımın neden yapıldığını açıklayabiliyorsun?”
  • “Hâlâ hangi bağlantıyı anlamadın?”
  • “Bu bilgiyi kullanabileceğin yeni bir örnek nedir?”

Her ders uzun bir değerlendirme gerektirmez. Bir soruya verilen kısa ama gerekçeli cevap, öğretmen için yararlı bilgi sağlayabilir.

isim hafızası - isimleri unutma - isim hatırlama eğitimi - hafıza eğitimi

Ailede nasıl uygulanabilir?

Günün olayını birlikte incelemek

Çocuk, “Arkadaşım bugün benimle oynamadı; artık beni sevmiyor” diyebilir.

Ebeveynin ilk görevi çocuğun duygusunu dinlemektir. Ardından, çocuk konuşmaya hazırsa şu ayrım birlikte yapılabilir:

Gözlem: Bugün birlikte oynamadılar.
Yorum: Arkadaşı artık onu sevmiyor.
Açık soru: Başka bir neden olabilir mi?
Sonraki adım: Uygun zamanda arkadaşına sormak.

Bu konuşma, çocuğun üzüntüsünü küçümsemek için yapılmaz. Gözlenen olayla olay hakkında kurulan açıklamanın farklı olabileceğini fark ettirir.

Doğayı gözlemlemek

Bir park gezisinde farklı ağaçların yaprakları karşılaştırılabilir:

“Neleri farklı?”, “Hangisi gözlemimiz, hangisi tahminimiz?”, “Bu sorunun cevabını nereden araştırabiliriz?”

İstenirse konuşma anlam ve sorumluluk boyutuna da taşınabilir: “Bu canlıların bulunduğu yeri korumak için bizim yapabileceğimiz ne var?”

Burada bilimsel açıklama ile kişisel veya manevi anlamlandırma birbirini tamamlayabilir; ancak aynı tür iddia olarak sunulmamalıdır.

Ortak bir kararı değerlendirmek

Aile, akşam ekran kullanımına ilişkin bir düzen belirler. Bir hafta sonra şu sorularla geri döner:

“Düzenin hangi kısmı işe yaradı?”, “Kim nerede zorlandı?”, “Neyi değiştirmeliyiz?”

Böylece çocuk yalnızca kurala uyan kişi olmaz; deneyimi değerlendirip çözüm geliştiren bir katılımcı hâline gelir.

fht - hafıza gücünüzü keşfedin - hafıza gelişştirme seti - beyin eğitimi

İş yerinde nasıl uygulanabilir?

Proje sonu değerlendirmesi

Bir proje geciktiğinde “Ekip yeterince çalışmadı” gibi genel bir açıklama yerine somut süreç incelenir:

  1. Ne planlamıştık?
  2. Gerçekte ne oldu?
  3. Farkın oluştuğu aşama hangisiydi?
  4. Bunu gösteren kayıt veya örnek nedir?
  5. Bir sonraki projede hangi değişikliği deneyeceğiz?

Harvard Business School’un aktardığı araştırmalar, deneyim üzerine bilinçli biçimde düşünmenin sonraki görevlerde performansı geliştirebildiğini göstermektedir. Bu, bütün işlerde aynı süreyle veya aynı yöntemle aynı kazanımın elde edileceği anlamına gelmez. Working Knowledge

Örneğin toplantılardan sonra görevler belirsiz kalıyorsa, sonraki projede her kararın yanına sorumlu ve tarih yazılması denenebilir. Değerlendirme, bu değişikliğin sonuçlarıyla sürdürülür.

Sunum sonrası kısa not

Bir çalışan sunumdan sonra yalnızca “Kötü geçti” demek yerine şunları kaydedebilir:

“Dinleyiciler hangi bölümde soru sordu?”, “Hangi açıklamam anlaşılmadı?”, “Bunu hangi gözleme dayanarak söylüyorum?”, “Bir sonraki sunumda neyi farklı yapacağım?”

Düşünmenin işe yarar hâle gelmesi, genel öz yargılardan somut ve değiştirilebilir noktalara geçmesiyle kolaylaşır.

nöroplastisite - hafıza - hızlı okuma -iq - akıl - zihin

Derin düşünme ile aynı sorunu zihinde döndürmek farklıdır.

Düşünerek öğrenme / Verimli bir düşünme çalışmasının sonunda mutlaka kesin cevap çıkmayabilir. Ancak daha açık bir soru, fark edilmiş bir belirsizlik veya denenebilir bir adım oluşabilir.

“Ben zaten hep başarısızım” gibi genel yargıları tekrar etmek ise neyin değiştirileceğini göstermez. Böyle bir durumda düşünmeyi şu soruyla daraltmak yararlı olabilir:

“Şu anda hangi somut olayı inceliyorum ve bir sonraki adımım ne?”

Ayrıca öğrenci konu hakkında yeterli bilgiye sahip değilse yalnızca “Biraz daha düşün” demek yeterli olmayabilir. Açıklama, örnek, kaynak ve geri bildirim sağlanmalıdır. Düşünerek öğrenme, öğretimin ve uygulamanın yerini almaz; onlardan öğrenmeyi derinleştirmeye çalışır.

Kullanılabilecek kısa bir düşünme kartı

Sınıfta, evde veya iş yerinde şu beş cümle tamamlanabilir:

Bugün fark ettiğim…
İlk açıklamam…
Bunu destekleyen veya sorgulatan bilgi…
Şimdi farklı düşündüğüm nokta…
Bir sonraki denememde yapacağım…

Düşünerek öğrenme yaşadıklarımızın üzerinde daha uzun süre durmakla sınırlı değildir. Neye baktığımızı, nasıl anlam verdiğimizi ve hangi gerekçeyle hareket ettiğimizi incelemektir. Böylece deneyim, yalnızca geride kalmış bir olay olmaktan çıkar; sonraki davranışımıza yön verebilecek bir öğrenme kaynağına dönüşür.

Kaynaklar

  • Bisra, K., Liu, Q., Nesbit, J. C., Salimi, F., & Winne, P. H. (2018). Inducing self-explanation: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 30, 703–725. https://doi.org/10.1007/s10648-018-9434-x
  • Harvard Business School Working Knowledge. (2014). Reflecting on work improves job performance.

anzan mega aritmetik eğitimci eğitimi - müteşebbislik

Tavsiye Edilen Makaleler

Derin Öğrenme – Beynin Derinliklerine Yolculuk İçin Stratejiler

Tefekkür Etmenin Nörobilimi – Anlam, Dikkat ve Zihnin Derin Yapısı

Derin Görsel Öğrenme – Görsel Nöronların Diğer Öğrenme Ağları İle İlişkisi

Başa dön tuşu