Beyninizi Tanımaya Nereden Başlamalısınız? Her gün kullanıyoruz; fakat nasıl çalıştığını öğrenmeye pek az zaman ayırıyoruz. Hatırlarken, unuturken, sevinirken, karar verirken ve yeni bir beceri kazanırken beynimiz iş başında. Peki, hayatımızın merkezindeki bu organı anlamak için mutlaka tıp fakültesinde okumak mı gerekiyor?
Beyni bilimsel olarak araştırmak uzmanlık gerektirir. Ancak nörobilimin temel kavramlarını öğrenmeye başlamak için herkesin yararlanabileceği çevrim içi kaynaklar var. Harvard ve MIT gibi üniversiteler, ders içeriklerinin bir bölümünü ücretsiz erişime açıyor. Böylece merak, bir öğrenme yolculuğunun ilk adımına dönüşebiliyor.
Meraktan bilgiye uzanan yol
“Neden öğrendiğimi unutuyorum?”, “Dikkatim nasıl yön değiştiriyor?”, “Bir ses nasıl hatıraya dönüşüyor?” Bu sorular nörobilime giriş için güçlü başlangıç noktalarıdır.
Fakat öğrenmeye yalnızca ilginç beyin haberleriyle başlamak, parçaları görüp bütünü kaçırmamıza yol açabilir. Önce temel bir kavram haritasına ihtiyacımız var: Nöron nedir? Sinir hücreleri nasıl haberleşir? Duyu organlarından gelen bilgiler nasıl işlenir?
Harvard’ın Fundamentals of Neuroscience dizisi, bu temeli kurmak isteyenlere üç aşamalı bir yol sunuyor. İlk bölüm, nöronların elektriksel özelliklerini ele alıyor. Dinlenim potansiyeli ve aksiyon potansiyeli gibi ilk bakışta zor görünen kavramlar, etkileşimli simülasyonlarla işleniyor. Üniversite bu bölümü giriş düzeyinde tanımlıyor ve haftada yaklaşık üç ila beş saat çalışma öngörüyor. Harvard University
Dizinin ikinci bölümü nöronlar ve ağlara, üçüncü bölümü ise beyne odaklanıyor. Böylece tek bir hücrenin işleyişinden başlayıp duyuların ve hareketin nasıl düzenlendiğine doğru ilerlemek mümkün oluyor. Harvard’ın resmî sayfalarında bu dersler için ücretsiz ders izleme seçeneği belirtiliyor; doğrulanmış sertifika ise ayrı ücretlendiriliyor. Harvard Online
Beyni gündelik hayatın içinde anlamak
Bazı insanlar hücrelerden başlamayı sever; bazıları ise önce kendi hayatıyla bağlantı kurmak ister.
Chicago Üniversitesinden Peggy Mason’ın Understanding the Brain: The Neurobiology of Everyday Life kursu, ikinci gruba uygun bir seçenek. Ön deneyim gerektirmeyen bu eğitim; sinir sistemi, algı, hareket, duygu, dikkat, bellek ve dil gibi konuları kapsıyor. Günlük deneyimlerimizin arkasındaki biyolojik süreçleri merak edenler için anlaşılır bir giriş sunuyor. Coursera
Burada “ücretsiz” kelimesini dikkatli okumak gerekiyor. Coursera’daki ücretsiz kayıt veya deneme ifadesi, bütün derslere ve değerlendirmelere sürekli ücretsiz erişim anlamına gelmeyebilir. Kursun güncel kayıt ekranındaki erişim koşulları incelenmeli. Coursera
Okuyarak ve soru çözerek ilerlemek isteyenlere
MIT’nin “Introduction to Neuroscience” açık ders arşivi de değerlendirilebilir. İnsan beyninin yapı ve işlevini merkeze alan içerikte sinir hücreleri, duyu sistemleri, hareket, öğrenme ve bellek ele alınıyor. Ders notları ve problem setleri, izlediği bilgiyi sorularla derinleştirmek isteyenler için yararlı olabilir. Ancak bunun 2007’de verilen bir dersin arşivi olduğu bilinmeli; yeni araştırmalar için güncel kaynaklarla desteklenmeli. MIT OpenCourseWare
Öğretmen için de öğrenci için de bir başlangıç
Beyninizi Tanımaya Nereden Başlamalısınız? Eğitimle ilgilenen biri açısından nörobilim öğrenmek, sınıfta karşılaşılan sorulara yeni bir bakış kazandırabilir. Yine de bir beyin araştırmasından doğrudan öğretim reçetesi çıkarmamak gerekir. “Bu bulgu neyi gösteriyor?” sorusunun yanına “Hangi koşullarda elde edildi ve sınıfa nasıl uygulanabilir?” sorusunu eklemek, bilimsel düşünmenin parçasıdır.
Başlamak için önerim basit: Tek bir kurs seçin. Haftada üç gün, yirmişer dakika ayırın. Her çalışmadan sonra üç cümle yazın: “Ne öğrendim? Bunu nasıl açıklayabilirim? Hangi sorum cevapsız kaldı?”
Beyninizi tanıma yolculuğu, bütün terimleri ezberlemekle başlamaz. Kendi öğrenmenize daha bilinçli bir dikkatle bakmakla başlar. İlk hedefiniz bir kurs biriktirmek değil, bir soruyu gerçekten anlamak olsun.
Kaynaklar ve Kurs Bağlantıları
- Harvard — Fundamentals of Neuroscience, Part 1
- Harvard — Fundamentals of Neuroscience, Part 2
- Harvard — Fundamentals of Neuroscience, Part 3
- Chicago Üniversitesi — Understanding the Brain
- MIT OpenCourseWare — Introduction to Neuroscience
Tavsiye Edilen Makaleler
Beyni Anlama Kitapları – Okunması Gereken 5 Temel Nörobilim Kitabı
Nöroplastisitenin 10 Anahtar İlkesi – Beyin Kendini Nasıl Yeniden Düzenler?
Beyin Temelli Eğitimler: Doğumdan Ölüme Beyin Gelişimi ve Performansı
