Korkularımızla yüzleşmek / Bir arabanın hızla üzerinize geldiğini gördüğünüzde geri çekilirsiniz. Bu korku sizi korur.
Bir toplantıda konuşmak istediğinizde ise başka bir korku belirir: “Ya yanlış söylersem? Ya beni küçümserlerse?” Bu kez geri çekilmeniz, söylemek istediğiniz düşüncenin duyulmasını engelleyebilir.
İki durumda da korku gerçektir. Ancak verdiği mesajı ve nasıl karşılık vereceğimizi ayrı ayrı değerlendirmemiz gerekir.
Korkularımızla yüzleşmek; korkuyu yok etmeye çalışmaktan önce, onun hangi tehlikeyi haber verdiğini anlamaktır. Bazen korunmaya, bazen hazırlanmaya, bazen de güvenli olduğu hâlde kaçındığımız bir duruma küçük adımlarla yaklaşmaya ihtiyacımız vardır.
Korkunun görevi: Hayatı korumak
Korkularımızla yüzleşmek / Korku, dikkatimizi olası tehdide yönelten ve bedeni harekete hazırlayan temel bir duygudur. Kalp atışının hızlanması, kasların gerilmesi ve çevreye karşı tetikte olma, tehlikeye cevap vermemizi sağlayabilir. Ancak bu alarm sistemi, ciddi bir tehlike bulunmayan bazı durumlarda da güçlü biçimde çalışabilir. Kaynak
Bu nedenle korkmak, tek başına zayıflık değildir. Tehlikeli bir yolda hız yapmamak, güvenlik ekipmanı kullanmak veya tehdit içeren bir ortamdan uzaklaşmak, korkunun koruyucu işlevinden yararlanmaktır.
Korkunun doğru kullanımı, verdiği uyarıyı gerçekçi bir değerlendirmeye ve uygun davranışa dönüştürebilmektir.
Korku ile kaygı arasındaki fark
Korkularımızla yüzleşmek / Korku genellikle algıladığımız yakın bir tehditle; kaygı ise gelecekte olabilecek bir tehlikeyi beklemekle ilişkilidir. Günlük hayatta ikisi iç içe geçebilir.
Karşınızda saldırgan bir köpek olmasıyla, güvenli bir ortamda “Ya bir köpek çıkarsa?” düşüncesi nedeniyle dışarı çıkamamak aynı durum değildir. Kaygı, o anda mevcut bir tehdit bulunmasa da sürebilir. Kaynak
Burada kendimize üç soru sorabiliriz:
-
Tehlikeye ilişkin hangi somut bilgilerim var?
-
Zihnim hangi ihtimali kesin olacakmış gibi ele alıyor?
-
Korunmak için ne yapabilirim; neler benim kontrolüm dışında?
Amaç kendimizi “Hiçbir şey olmaz” diye ikna etmek değildir. Belirsizliği kabul ederken riski daha doğru tartabilmektir.
Kaçınmak neden korkuyu sürdürebilir?
Korkularımızla yüzleşmek / Topluluk önünde konuşmaktan çekiniyoruz. Söz almaktan vazgeçince rahatlıyoruz. Bu rahatlama, aynı davranışı yeniden seçmemizi kolaylaştırabilir.
Fakat zamanla konuşmamız gereken ortamlar çoğaldıkça hayatımız daralabilir. Güvenli durumlarda sürekli kaçınmak, korktuğumuz şeyin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve gerçekleşirse nasıl başa çıkabileceğimizi öğrenme fırsatını azaltabilir. NHS rehberi bu nedenle korkulan güvenli durumlara kademeli yaklaşmayı önerir. Kaynak
Kaçınmanın kendisi her zaman yanlış değildir. Gerçek tehdide karşı uzaklaşmak koruyucudur. Önemli olan, kendimizi tehlikeden mi koruduğumuzu, yoksa yaşanabilecek rahatsızlıktan mı kaçtığımızı ayırt etmeye çalışmaktır.
Korkularımızla nasıl yüzleşebiliriz?
1. Korkuyu somutlaştırın.
“İnsanlardan korkuyorum” yerine “Toplantıda soruya cevap verememekten ve küçük düşmekten korkuyorum” deyin. Böylece üzerinde çalışılabilecek bir durum tanımlarsınız.
2. Tahmininizi yazın.
“Sesim titrerse herkes benim yetersiz olduğumu düşünecek.” Bu bir tahmindir. Hangi kısmını gözleyebileceğinizi, hangi kısmında başkalarının zihnini okuduğunuzu ayırın.
3. Güvenli ve küçük bir başlangıç seçin.
Önce güvendiğiniz bir kişiye kısa bir görüş anlatmak, ardından küçük bir grupta soru sormak düşünülebilir. En zor duruma birden atlamak gerekmez.
4. Denemeyi tekrarlayın ve öğrenileni kaydedin.
“Hiç korkmadım mı?” yerine “Korkmama rağmen ne yapabildim? Tahminimin ne kadarı gerçekleşti?” diye sorun. İlerleme, her denemede aynı hızda olmayabilir.
5. Gerektiğinde uzman desteği alın.
Korku yoğun, kalıcı veya travmayla bağlantılıysa süreci bir uzmanla planlamak daha uygun olabilir. Bilişsel davranışçı terapi ve onun yöntemlerinden maruz bırakma, özellikle fobilerde kullanılan etkili yaklaşımlardır.
Otoriteden korkmak ne anlama gelir?
Korkularımızla yüzleşmek / Öğrencinin öğretmenine soru soramaması, çalışanın yöneticisinin yanında donakalması veya yetişkin birinin ailesine kendi kararını açıklayamaması… Bunlar birbirine benzese de aynı nedenden kaynaklanmayabilir.
Kişi eleştirilmekten, hata yapmaktan veya onay kaybetmekten çekinebilir. Geçmişte aşağılanmış olması etkili olabilir. Bazen de korku, bugünkü ortamın gerçek özelliklerine dayanır: Tehdit, keyfî ceza, ayrımcılık veya misilleme ihtimali vardır.
Bu yüzden otoriteden korkmayı otomatik olarak özgüven eksikliği sayamayız.
Saygı ile korkuyu da ayırmak gerekir. Bir kişinin bilgisine ve sorumluluğuna değer verirken ona soru sorabiliriz. Sağlıklı otorite, itirazı ve hata bildirimini bütünüyle susturmamalıdır.
Öğretmenler, ebeveynler ve yöneticiler kendilerine şu soruyu sorabilir:
“İnsanlar yanımda yalnızca doğru cevabı mı söyleyebiliyor, yoksa anlamadıklarını ve yaptıkları hataları da anlatabiliyor mu?”
Her yüzleşme, karşı karşıya gelmek değildir.
Korkularımızla yüzleşmek / Otoriteden korkan birine hemen “Git, açıkça söyle” demek uygun olmayabilir. Güç farkı ve güvenlik koşulları değerlendirilmelidir.
Güvenli bir ortamda görüşmeyi önceden hazırlamak, talebi somutlaştırmak veya yazılı iletişim kullanmak yardımcı olabilir. Gerçek baskı varsa güvenilir destek kişilerinden ve uygun kurumsal kanallardan yararlanmak gerekebilir. Şiddet veya tehdit içeren durumlara yaklaşmak, korkuyla yüzleşme alıştırması değildir.
Korku günlük yaşamı, ilişkileri, uykuyu veya işe ve okula katılımı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir. Kaynak
Bugün tek bir korkunuzu seçin. Şunu yazın: “Beni hangi tehlikeden korumaya çalışıyor? Gerçek risk ne? Atabileceğim en küçük güvenli adım hangisi?”
Cesaret, korkunun sesini duymamak değildir. Onu dinleyip duruma uygun bir karar verebilmektir.
Kaynaklar
- NHS. Facing your fears.
- National Institute of Mental Health. Phobias and phobia-related disorders.
- National Institute of Mental Health. Generalized anxiety disorder: What you need to know.
- American Psychiatric Association. Anxiety disorders.
Tavsiye Edilen Makaleler
Korkuyu Yönetmek – Risk Almanın Psikolojisi ve Konfor Alanından Çıkmak
Birine Yaklaşırken Korkuyor Musun? Cevap Bağlanma Stillerinde Saklı
Şans Nasıl Oluşur? Şanslı İnsanların Ortak Sırrı Nedir?
