Öğrenmenin Transferi / Matematik sınavında yüzde hesaplarını doğru yapan bir öğrenci, mağazada iki indirim seçeneğinden hangisinin daha avantajlı olduğunu bulmakta zorlanabilir. İletişim eğitiminde “Önce dinleyin” diyen bir çalışan, toplantıda ilk itirazı duyunca karşısındakinin sözünü kesebilir. Bilgi vardır; fakat ihtiyaç duyulduğu yerde kullanılamaz.
Bu durum bizi önemli bir soruya götürür: Bir şeyi öğrenmek, onu farklı koşullarda kullanmayı da öğrenmek midir?
Her zaman değil. Öğrenme biliminde transfer, bir bağlamda öğrenilen bilgi veya becerinin yeni bir bağlamda kullanılabilmesidir. Araştırmalar, bunun kendiliğinden gerçekleşmediğini; öğrenmenin niteliğinin ve yapıldığı koşulların önemli olduğunu gösteriyor.
Bilgi yerinde durur, problem kıyafet değiştirir.
Öğrenmenin transferi / Ders kitabındaki sorunun başında “Oran ve orantı” yazar. Öğrenci hangi yöntemi kullanacağını daha okumaya başlamadan tahmin eder. Günlük hayatta ise problem bu etiketi taşımaz.
Dört kişilik yemek tarifini yedi kişiye uyarlamak gerektiğinde kimse mutfak kapısına “Şimdi orantı kullanınız” yazmaz. Öğrencinin önce karşılaştığı durumdaki matematiksel ilişkiyi fark etmesi gerekir.
Dolayısıyla güçlük bazen işlemi yapamamak değildir; hangi işlemin gerekli olduğunu tanıyamamaktır. Öğrenilen bilginin hep aynı soru biçimine, aynı kelimelere veya aynı ortama bağlanması, yeni durumda kullanılmasını zorlaştırabilir.
Bu yüzden “Ama bunu öğrenmiştin!” cümlesi açıklayıcı olmayabilir. Evet, öğrenmiştir. Fakat yeni problemin, bildiği problemin başka bir görünümü olduğunu henüz fark etmemiştir.
Benzer görünenle aynı mantığı taşıyan farklıdır.
İki soruda da tren geçmesi, çözüm yollarının aynı olacağı anlamına gelmez. Buna karşılık bir yemek tarifiyle harita ölçeği, görünüşleri farklı olsa da benzer bir orantısal ilişki içerebilir.
Transfer için yüzeydeki ayrıntılardan hareketle karar vermek yerine, ilişkinin yapısını görmek gerekir: Ne değişiyor? Ne sabit kalıyor? Hangi büyüklükler birbirine bağlı?
Gick ve Holyoak’ın klasik araştırması, farklı örneklerden ortak bir çözüm yapısı çıkarabilmenin yeni bir probleme aktarımı destekleyebildiğini gösterir. Buradan eğitim için çıkarılabilecek pratik ders, örnekleri yalnızca art arda çözmek yerine karşılaştırmaktır.
Öğrenciye “İkisini de çözdün mü?” sorusunun ardından şu soruyu sormak yararlıdır: “Bu iki durumda değişmeyen düşünce ne?”
Daha çok tekrar mı, daha çeşitli alıştırma mı?
Öğrenmenin transferi / Aynı biçimde hazırlanmış yirmi soruyu çözmek, bir işlemi akıcı hâle getirebilir. Ancak bütün sorular aynı yöntemi gerektiriyorsa öğrenci yöntem seçme konusunda pek alıştırma yapmaz.
Temel yöntemler öğrenildikten sonra farklı problem türlerini bir araya getirmek, öğrenciyi önce karar vermeye zorlar. “Bu soruda hangi yaklaşım işe yarar ve neden?” sorusu, çözümün bir parçası olur.
Matematikte farklı problem türlerinin karışık biçimde çalışıldığı bir sınıf araştırması, bu uygulamanın sonraki sınav başarısını artırabildiğini bildirmiştir. Bu sonuç, her becerinin her ortama aktarılacağını kanıtlamaz; fakat yalnızca işlemi uygulamayı değil, uygun işlemi seçmeyi de çalıştırmanın değerini gösterir.
Transferi geliştiren dört uygulama
1. Aynı ilkeyi farklı durumlarda kullanın
Yüzde hesabını yalnızca indirim sorularıyla çalışmayın. Bir bütçedeki gider payını, bir anketteki katılım oranını ve bir fiyat artışını da inceleyin. Her durumda hangi ilişkinin ortak olduğunu konuşun.
2. Benzerliklerle birlikte farkları açıklayın
“Bu da önceki soruya benziyor” demek yeterli değildir. Neyi benziyor? Hangi ayrıntı çözümü değiştiriyor? Öğrenci, bir yöntemin nerede geçerli olduğunu öğrenirken nerede geçerli olmadığını da görmelidir.
3. Yöntemin adını hemen vermeyin
Önce problemi sunun ve öğrenciden yaklaşım seçmesini isteyin. Gerekiyorsa ipucu verin; sonraki denemelerde ipucunu azaltın. Böylece günlük yaşamda bulunmayan hazır etiketlere bağımlılık azalır.
4. Çözümün gerekçesini sorun
“Neden bu yöntemi kullandın?” sorusu, doğru cevaptan daha fazlasını gösterir. Öğrenci düşüncesini açıklarken ezberlediği bir sıra ile anladığı bir ilke arasındaki fark belirginleşir.
Bu öneriler, öğrenilenleri farklı bağlamlarda inceleme, örnekleri karşılaştırma ve anlayarak öğrenme yönündeki araştırma bulgularıyla uyumludur.
İş yerinde de eğitim odasından çıkmak gerekir.
Öğrenmenin transferi / Bir çalışan, müşteri iletişimi eğitimindeki sakin örnek konuşmayı başarıyla tamamlayabilir. Gerçek müşteri aceleci, öfkeli veya belirsiz konuştuğunda aynı beceriyi kullanmak daha zor olabilir.
Bu nedenle eğitimde tek bir “ideal müşteri” yerine farklı durumlar denenebilir: Söz kesen müşteri, ne istediğini açıklayamayan müşteri, aynı talebi tekrarlayan müşteri… Her denemenin ardından kullanılan yaklaşım ve değiştirilmesi gereken nokta konuşulur.
Elbette bazı aktarımlar diğerlerinden daha zordur. Aynı beceriyi benzer bir görevde kullanmakla, çok farklı bir alanda kullanmak aynı şey değildir. İyi öğrenilmiş bir yöntem bile yeni ortamın kurallarını tanımayı ve ek alıştırmayı gerektirebilir.
Bugün öğrendiğiniz bir konu için iki örnek bulun: Onu kullanabileceğiniz yeni bir durum ve kullanmanın yanlış olacağı bir durum. İkisini nedenleriyle açıklayın.
Öğrenmenin gücü, bildiğimiz cevabı tekrar etmek kadar, yeni bir durumda hangi bilgimizin işe yarayacağını fark edebilmektir.
Kaynaklar
- National Research Council (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School — Learning and Transfer.
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2018). How People Learn II: Learners, Contexts, and Cultures.
- Gick, M. L. ve Holyoak, K. J. (1983). Schema Induction and Analogical Transfer. Cognitive Psychology. A Randomized Controlled Trial of Interleaved Mathematics Practice. Journal of Educational Psychology.
Tavsiye Edilen Makaleler
Tecrübe Beyni Nasıl Geliştiriyor – Yapısal Esneklik ve Hipokampusun Marifetleri
Derin İşlemleme Nedir? Aklınızı Başınızda Tutacak Aktif Uygulamalara Bir Göz Atın!
Beceri Kaybı -Kullanmadığımız Yeteneklerimiz Sessizce Köreliyor mu?
