Derste Öğrenci Katılımı / Eğitimin başarısı yalnızca öğretmenin ne kadar iyi anlattığıyla değil, öğrencinin ne kadar aktif katıldığıyla da yakından ilişkilidir. Son yıllarda birçok öğretmen, öğrencilerin derslerde daha az konuştuğunu, fikirlerini paylaşmaktan çekindiğini ve öğrenme süreçlerine daha pasif biçimde katıldığını ifade etmektedir. Bu durum özellikle pandemi sonrası dönemde daha görünür hâle gelmiştir. Eğitim araştırmaları, aktif katılımın öğrenmeyi derinleştirdiğini, bilgilerin daha kalıcı hâle gelmesini sağladığını ve öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiğini göstermektedir.
Öğrencilerin sessizleşmesi, öğrenmenin gerçekleşmediği anlamına gelmez; ancak öğrenmenin görünürlüğünü azaltır. Bu nedenle öğretmenlerin hem sözlü hem de sözsüz katılımı teşvik eden yöntemlere ihtiyaçları vardır.
1. Hareket Ettir, Konuştur, Düşündür.
Sınıf ortamında hareket etmek yalnızca fiziksel bir etkinlik değildir; aynı zamanda zihinsel etkinliği de harekete geçirir. Araştırmalar, öğrencilerin yerlerinden kalkıp akranlarıyla etkileşime girdiklerinde konuşmaya daha istekli olduklarını göstermektedir.
Nasıl Uygulanabilir?
Öğretmen sınıfta öğrenme ortaklıkları oluşturabilir. Bir soru sorulduğunda öğrenciler ayağa kalkarak belirlenen ortağı ile kısa bir tartışma gerçekleştirir. Daha sonra sınıfın tamamıyla paylaşım yapılır.
Bu yaklaşımın önemli avantajları şunlardır:
-
Konuşma kaygısını azaltır.
-
Öğrencilerin fikirlerini önce küçük bir grupta test etmelerini sağlar.
-
Sınıfın tamamının düşünme sürecine katılmasını destekler.
-
Sessiz öğrencilerin de seslerini duyurmalarına fırsat verir.
Benzer şekilde “Düşün-Eşleş-Paylaş” (Think-Pair-Share) yöntemi, öğrencilerin önce bireysel düşünmelerine, sonra bir arkadaşlarıyla fikir alışverişi yapmalarına ve en sonunda sınıfla paylaşmalarına imkân tanır. Bu yöntem, sınıfta birkaç öğrencinin değil, herkesin düşünmesini sağlar.
2. Katılımı Sadece Konuşmaya İndirgemeyin.
Bir sınıfta en çok konuşan öğrenciler her zaman en çok öğrenen öğrenciler değildir. Bazı öğrenciler düşüncelerini yazılı olarak ifade etmeyi tercih ederken bazıları jestler, işaretler veya dijital araçlar yoluyla katılım göstermektedir. Araştırmalar, sözsüz katılım biçimlerinin de öğrenme başarısıyla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Sözsüz Katılım Örnekleri
-
Yapışkan notlara fikir yazmak
-
Dijital anketlere cevap vermek
-
Baş parmak işaretleriyle görüş belirtmek
-
Kart kaldırmak
-
Göz teması kurmak
-
El hareketleriyle cevap vermek
Özellikle yapışkan not (Post-it) uygulaması, çekingen öğrencilerin fikirlerini görünür kılmada oldukça etkilidir. Öğrenciler sorulara yazılı cevap verir, daha sonra bu cevaplar grup veya sınıf düzeyinde değerlendirilir. Böylece herkes düşüncelerini paylaşma fırsatı bulur.
Günümüzde Mentimeter, Padlet veya benzeri dijital araçlar da öğrencilerin anonim ya da yarı anonim biçimde katkıda bulunmalarını sağlayarak katılımı artırabilmektedir.
3. Öğrencilerin Kendi Katılımlarını Değerlendirmelerini Sağlamak
Katılım yalnızca öğretmenin yönettiği bir süreç değildir; öğrencinin de kendi davranışlarının farkına varması gerekir. Bu nedenle öz değerlendirme uygulamaları oldukça önemlidir.
Öğrencilere belirli bir süre boyunca sınıfa yaptıkları katkıları takip etmeleri istenebilir:
-
Kaç kez söz aldım?
-
Kaç kez soru sordum?
-
Kaç kez arkadaşlarımın fikirlerini geliştirdim?
-
Yazılı veya sözsüz kaç katkıda bulundum?
Bu tür farkındalık çalışmaları öğrencilerin öğrenme sorumluluğunu üstlenmelerine yardımcı olur. Araştırmalar, öğrencilerin katılımlarını bilinçli biçimde izlediklerinde daha yüksek hedefler belirlediklerini ve öğrenme süreçlerine daha fazla yatırım yaptıklarını göstermektedir.
Katılımın Nörobilimsel Temeli
Beyin pasif dinleme sırasında sınırlı sayıda sinir ağını kullanırken, konuşma, yazma, tartışma ve problem çözme gibi etkinliklerde çok daha geniş sinir ağları aktive olur. Öğrenci bir fikrini ifade ettiğinde dikkat, bellek, dil ve yürütücü işlevler aynı anda çalışır. Bu nedenle aktif katılım, öğrenmenin kalıcılığını artıran güçlü bir nörobiyolojik mekanizmadır.
Ayrıca araştırmalar, öğretmenin soru sorduktan sonra birkaç saniye beklemesinin bile öğrenci katılımını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Bu “bekleme süresi” öğrencilerin düşüncelerini organize etmelerine fırsat verir ve daha fazla öğrencinin gönüllü olarak katılmasını sağlar.
Sonuç
Derste Öğrenci Katılımı / Öğrenci katılımı, etkili öğrenmenin kalbidir. Sessiz sınıflar her zaman disiplinli sınıflar değildir; bazen öğrenmenin görünmez hâle geldiği ortamlardır. Öğrencileri hareket ettirmek, sözlü ve sözsüz katılım yollarını çeşitlendirmek ve onların kendi katılımlarını değerlendirmelerini sağlamak; sınıfı pasif bir dinleme ortamından aktif bir öğrenme topluluğuna dönüştürebilir.
Bugünün eğitiminde önemli olan yalnızca öğrencilerin derste bulunmaları değil, öğrenme sürecinin gerçek bir öznesi hâline gelmeleridir. Çünkü öğrenme, en güçlü biçimde öğrencinin konuştuğu, düşündüğü, tartıştığı ve katkı sunduğu anlarda gerçekleşir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Derslerde Öğrenci Katılımı Neden Azalıyor? Öğretmenler Zor Durumda mı?
Sınıf Yönetiminde Öğrenci Katılımı – Aktif Öğrenme Yöntemleri Kullanın
Öğrenci Dersten Neden Kopar? Dersten Kopmanın Nörobilimi ve Çözümler
