Kendini Doğrulayan Kehanet Nedir – Gündelik yaşamda farkında olmadan sergilediğimiz davranışlar, çoğu zaman beklentilerimizden etkilenir. Kendini doğrulayan kehanet kavramı, bireylerin kendi inanış ve önyargılarının bu inanışları gerçekleştiren davranışlara dönüşmesini açıklar.
Kendini Doğrulayan Kehanet Nedir?
Kendini doğrulayan kehanet, bireyin kendi veya başkaları hakkındaki beklentilerinin, bu beklentilerin gerçekleşmesini sağlayacak şekilde davranışlarını değiştirdiği bir olgudur. Amerikan sosyolog Robert Merton tarafından 1948 yılında ortaya atılan bu kavram, yanlış bir inanışın ya da öngörünün yeni davranışlar yaratarak bu inanışın doğrulamasını ifade eder. Örneğin, bir kişinin sosyal bir etkinliğin keyif vermeyeceğini düşünmesi, onun sosyal çevreden uzaklaşmasına veya az etkileşim kurmasına neden olabilir. Bu durum, baştaki olumsuz beklentilerin gerçekleşmesine yol açar ve kehaneti doğrular.
Bu olgu, eğitimden sağlığa, toplumsal stereotiplerden kişisel gelişime kadar pek çok alanda etkisini göstermektedir.
“Olumlu bir atmosfer harekete geçirecek olumlu tutumu besler.” -Richard M. DeVos
Eğitimde Kendini Doğrulayan Kehanet
Kendini doğrulayan kehanetlerin en çarpıcı örneklerine eğitim alanında rastlanır. 1968 yılında psikolog Robert Rosenthal ve Lenore Jacobson tarafından yürütülen bir çalışmada, öğretmenlerin beklentilerinin öğrenciler üzerinde yaratabileceği etkiler incelenmiştir. Araştırmacılar, rastgele seçilen bir grup öğrenci için öğretmenlere bu öğrencilerin yıl içinde entelektüel olarak büyük bir gelişim gösterecekleri bilgisini vermiştir. Yıl sonunda bu öğrencilerin akademik başarılarının belirgin bir şekilde arttığı görülmüştür. Bu durum, öğretmenlerin bu öğrencilere daha fazla ilgi göstermesi, onları cesaretlendirmesi ve daha fazla fırsat sunmasıyla açıklanmıştır. Sonuç olarak, öğretmenlerin olumlu beklentileri öğrencilerin performansını artırmıştır.
Toplumsal Stereotipler ve Önyargılar
Kendini doğrulayan kehanetler toplumsal stereotipler ve önyargılar ile yakından ilişkilidir. İnsanlar belirli bir grup için cinsiyet, yaş, ırk veya diğer özelliklere dayalı önyargılar geliştirdiklerinde, bu önyargılar davranışlarını şekillendirebilir. Örneğin, bir birey kadınların fiziksel olarak daha zayıf olduğuna inanıyorsa, bu inanç doğrultusunda kadınlara daha korumacı davranabilir. Bu davranış da bireyin inancını pekiştirebilir, hatta doğrulanmış gibi görünmesine neden olabilir. Aynı mekanizma, yaş grupları, etnik kökenler veya nesiller arası ilişkilerde de gözlemlenebilir.
Sağlık Alanında Kendini Doğrulayan Kehanet
Sağlık alanında plasebo etkisi, kendini doğrulayan kehanete dair önemli bir örnektir. Plasebolar, fiziksel bir etkisi olmayan maddeler olmasına rağmen, bireyin iyileşeceğine dair beklentisi sağlık durumunu olumlu yönde etkileyebilir. Merton’un bu kavramı aracılığıyla, bilim insanları hastaların beklentilerinin fiziksel sonuçlar üzerinde ne kadar güçlü bir etkisi olabileceğini incelemektedir.
Olumsuz Kehanetlere Karşı Nasıl Mücadele Edilir?
Kendini doğrulayan kehanetlerin genellikle bireylerin ve toplumların üzerinde olumsuz etkiler yarattığı gözlemlenir. Yaş, cinsiyet, etnik köken gibi faktörlere dayalı önyargılar ve stereotipler bireylerin potansiyellerini tam olarak ortaya koymalarını engelleyebilir. Psikologlar, bireylere olumsuz düşünceleri fark etmeleri, bu kehanetlerden kaçınmaları ve olumlu beklentiler geliştirmeleri için terapi ve farkındalık çalışmaları önerir. Örneğin, bir kişi bir konuşmadan önce “Bunu düzgün yapamayacağım” düşüncesine kapılırsa, bu olumsuz beklenti korku ve endişe yaratabilir. Ancak farkındalık geliştirerek bunun yerine “Bu konuşmayı başarıyla yapacağım” şeklinde düşünce geliştirmek, olumlu sonuçlar elde etmesini destekleyebilir.
Olumlu veya Olumsuz / Kehanet Sizin Kontrolünüzde!
Kendini doğrulayan kehanetler, bireysel ve toplumsal hayatı şekillendiren güçlü bir olgu olarak karşımıza çıkar. Eğitimden sağlık alanına kadar pek çok kişisel ve profesyonel ortamda etkili olan bu mekanizma, hem olumsuz hem olumlu sonuçlar doğurabilir. Bireylerin bilinçli olarak zihinsel tutumlarını gözden geçirmeleri, olumlu bir yaklaşım benimsemeleri ve önyargılar karşısında farkındalık geliştirmeleri, kendini doğrulayan kehanetin olumsuz etkilerini en aza indirmeye yardımcı olabilir.
Kaynakça
Brynie, Faith. “The Placebo Effect: How It Works.” Psychology Today, 2012.
Jussim, Lee, and Kent D. Harber. “Teacher Expectations and Self-Fulfilling Prophecies: Knowns and Unknowns.” Personality and Social Psychology Review, 2005.
Merton, Robert K. “The Self-Fulfilling Prophecy.” The Antioch Review, 1948.
Rosenthal, R., Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the classroom: Teacher expectation and pupils’ intellectual development.
Schaedig, Derek. “Self-Fulfilling Prophecy in Psychology: Definition and Examples.” Simply Psychology, 2024.
Tavsiye Edilen Makaleler:
Olumlu Ebeveynlik – Sorumluluk Hisseden Ebeveynler İçin 9 Emir
