Yaşa Göre Dikkat Süreleri – İnsan hayatı, dikkat kapasitesinin biyolojik bir seyri üzerinde ilerler. Çocuklukta birkaç dakikalık kırılgan odaklanmalarla başlayan bu süreç, ergenlikte güçlenir, yetişkinlikte zirveye yaklaşır ve ileri yaşlarda yeniden daha seçici ve dengeli bir forma dönüşür.

Yaşa göre dikkat sürelerindeki bu artış ve azalış, yalnızca pedagojik bir gözlem değil; prefrontal korteksin gelişimi, yürütücü işlevlerin olgunlaşması ve sinir ağlarının yeniden yapılanmasıyla yakından ilişkili nörobiyolojik bir gerçektir. Dolayısıyla dikkat, sabit bir kişilik özelliği değil; gelişen, dönüşen ve çevresel koşullardan etkilenen dinamik bir zihinsel kapasitedir.

Bu yaş dağılımı bize yalnızca “kaç dakika odaklanabildiğimizi” değil, beynimizin hangi gelişim evresinde nasıl bir dikkat mimarisi kurduğunu da gösterir.

2–3 Yaş

Ortalama süre: 4–6 dakika
Bu dönemde dikkat daha çok duyusal ve hareket temellidir. Prefrontal korteks henüz tam gelişmemiştir.

Kaynak: Ruff, H. A., & Rothbart, M. K. (1996). Attention in Early Development.

4–5 Yaş

Ortalama süre: 8–12 dakika
Yönlendirilmiş dikkat gelişmeye başlar. Ancak dış uyaranlara hassasiyet yüksektir.

Kaynak: Colombo, J. (2001). The development of visual attention in infancy. Annual Review of Psychology.

6–7 Yaş

Ortalama süre: 12–18 dakika
Okul başlangıcıyla birlikte yürütücü dikkat sistemi aktive olur. Ancak sürdürülebilir dikkat hâlâ kırılgandır.

Kaynak: Posner, M. I., & Petersen, S. E. (1990). The attention system of the human brain. Annual Review of Neuroscience.

8–10 Yaş

Ortalama süre: 20–25 dakika
Prefrontal korteks gelişimi hızlanır. Planlama ve dikkat kontrolü artar.

Kaynak: Anderson, V. (2002). Executive functions and the frontal lobes.

11–13 Yaş

Ortalama süre: 25–35 dakika
Ergenliğe geçişle birlikte dikkat kapasitesi artar; ancak duygusal dalgalanmalar konsantrasyonu etkileyebilir.

Kaynak: Blakemore, S. J., & Choudhury, S. (2006). Development of the adolescent brain. Journal of Child Psychology and Psychiatry.

14–18 Yaş

Ortalama süre: 35–45 dakika
Yetişkin dikkat modeline yaklaşılır. Ancak dopamin duyarlılığı nedeniyle dikkat dağıtıcılar güçlü etki yapabilir.

Kaynak: Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking.

Yetişkin (18–60 Yaş)

Ortalama süre:

Tek görevde derin odak: 45–90 dakika
Ortalama dijital ortam odak süresi: 40–60 saniye (görev bölünmesi nedeniyle)

Kaynaklar:

Mark, G., Gudith, D., & Klocke, U. (2008). The cost of interrupted work.
Ophir, E., Nass, C., & Wagner, A. D. (2009). PNAS.
Leroy, S. (2009). Why is it so hard to do my work? Organizational Behavior and Human Decision Processes.

60+ Yaş

Ortalama süre: 30–45 dakika
Sürdürülebilir dikkat korunabilir; ancak işlem hızı azalabilir. Düzenli zihinsel aktivite dikkat kapasitesini korur.

Kaynak: Park, D. C., & Reuter-Lorenz, P. (2009). The adaptive brain. Psychological Science.

Dikkat Süresi Hesaplama Formülü Şöyledir.

Dikkat süresi = Yaş × 2-5 dakika formülü eğitim literatüründe sık kullanılır; ancak bu bir pedagojik genellemedir, nörobilimsel olarak sabit değildir.

Ayrıca modern dijital ortamda yapılan çalışmalar, yetişkinlerin bile ortalama görev başında kalma süresinin 47 saniyeye kadar düştüğünü göstermektedir (Mark, 2023).