Drama temelli öğretim / Öğrencileriniz ekrana bakıyor ama derse katılmıyor mu? Bazen dikkati toplamak için yeni bir uygulamadan önce, öğrencilerin birbirlerini dinleyecekleri, hareket edecekleri ve birlikte fikir üretecekleri bir etkinliğe ihtiyaç vardır. Tiyatro ve doğaçlama oyunları, doğru planlandığında bu ihtiyaca karşılık verebilir.
Bir Türkçe dersini düşünün. Öğretmen, okunan hikâyenin kahramanının neden evinden ayrıldığını soruyor. Birkaç öğrenci cevap veriyor; diğerleri dinliyor ya da sırasını bekliyor.
Şimdi aynı sorunun başka biçimde sorulduğunu hayal edin: “İkişerli gruplara ayrılın. Biriniz kahraman, diğeriniz onun arkadaşı olsun. Arkadaşı, gitme kararının nedenini anlamaya çalışsın. Konuşmanızda metinden iki ayrıntı kullanın.”
Soru aynı kalırken öğrencinin yapacağı iş değişiyor. Artık metindeki bilgiyi seçmesi, bir bakış açısı oluşturması, arkadaşının söylediklerini dinlemesi ve buna uygun karşılık vermesi gerekiyor.
Drama temelli öğretimin imkânı burada ortaya çıkar: Öğrenci, bilgiyi kullanacağı bir durumun içine girer.
Education Week’teki yazı ne anlatıyor?
Drama temelli öğretim / Tiyatro eğitimi kuruluşu Child’s Play NY’nin kurucusu Jocelyn Greene, yazısında bedensel katılıma ve doğaçlamaya dayalı oyunların derslere nasıl taşınabileceğini anlatıyor. Sınıf gözlemleri arasında bir romandaki olayları hareketle canlandıran öğrenciler ve tarihsel konuları farklı açılardan savunan gruplar bulunuyor. Greene, kısa etkinliklerin öğrencilerin kendilerini ifade etmelerine ve ders içeriğiyle ilişki kurmalarına alan açtığını vurguluyor. Ancak bunlar bir uygulayıcının gözlemleri; tek başına deneysel etkililik kanıtı sayılmaz. edweek.org
Bu yaklaşımı değerlendirmek için şu soruyu sormak gerekir: Araştırmalar, drama temelli öğretim hakkında ne söylüyor?
Araştırmalar umut veriyor; uygulamanın niteliği belirleyici
Lee ve arkadaşlarının 2015 yılında yayımladığı meta-analiz, 47 yarı deneysel araştırmayı incelemiştir. Sonuçlar, drama temelli pedagojinin akademik başarı üzerinde anlamlı ve olumlu etkileri olabileceğini göstermektedir. Daha olumlu sonuçlar; uygulamanın sınıf öğretmeni veya araştırmacı tarafından yürütüldüğü, beşten fazla ders içerdiği ve dil dersleri ya da fen içeriğiyle bütünleştirildiği çalışmalarda görülmüştür. journals.sagepub.com
Bununla birlikte araştırmacılar, çalışmaların genel olarak güçlü neden-sonuç çıkarımları yapmak açısından sınırlılıklar taşıdığını da belirtmektedir. Dolayısıyla sonuçları “Drama her derste başarıyı kesin artırır” diye yorumlamak doğru olmaz. Öğretim hedefi, uygulama süresi ve öğretmenin rehberliği önemlidir. journals.sagepub.com
Öğretmen açısından çıkarılabilecek ders şudur: Yıl sonunda bir kez yapılan eğlenceli etkinlik yerine, konuyla bağlantılı ve zaman içinde geliştirilen uygulamalara yer açmak daha anlamlıdır.
Oyun sırasında hangi zihinsel işler yapılır?
Bir doğaçlama etkinliğinde öğrenci aynı anda birkaç işle uğraşabilir:
-
Çalışma belleği: Rolünü, kuralı ve kullanması gereken bilgiyi zihninde tutar.
-
Tepkisini kontrol etme: Arkadaşı konuşurken sözünü kesmeden bekler.
-
Bilişsel esneklik: Gelen yeni bilgiye göre açıklamasını veya yaklaşımını değiştirir.
Bunlar, etkinliğin gerektirdiği zihinsel işlemlerdir. Fakat bir beceriyi oyun içinde kullanmak, o becerinin bütün ortamlarda kalıcı olarak geliştiğini kanıtlamaz.
Bu konuda Thibodeau ve arkadaşlarının çalışması dikkat çekicidir. 3–5 yaşındaki 110 çocuk, üç farklı koşula rastgele atanmıştır. Beş haftalık hayalî rol oyunu programına katılan grupta yürütücü işlevlerde gelişme görülmüştür. Ancak okul öncesindeki bu bulgu, aynı kısa oyunun ortaokul veya lisede aynı sonucu vereceği anlamına gelmez. PubMed
Nitekim Lillard ve arkadaşlarının kapsamlı değerlendirmesi de hayalî oyunun gelişim üzerindeki benzersiz ve zorunlu rolüne ilişkin güçlü iddialara temkinli yaklaşılması gerektiğini göstermektedir. Oyun, gelişimi destekleyebilecek yollardan biri olarak değerlendirilmelidir. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Sınıfta uygulanabilecek beş örnek
Drama temelli öğretim / Aşağıdaki etkinlikler, drama temelli öğretim yaklaşımından hareketle hazırlanmış uygulama önerileridir. Her biri için önce öğrenme hedefi belirlenmeli, ardından oyun seçilmelidir.
1. Karakterin karar masası
Düzey: İlkokul 3. sınıftan lise son sınıfa kadar uyarlanabilir.
Ders: Türkçe ve edebiyat.
Okunan metinden bir karar anı seçilir. Üç kişilik grupta bir öğrenci kahramanı, biri ona soru soran kişiyi, diğeri metindeki kanıtları izleyen gözlemciyi üstlenir.
Örneğin kahramana şu sorular yöneltilir: “Başka ne yapabilirdin?”, “Bu kararın kimi etkiledi?”, “Kararını değiştirecek hangi bilgi eksikti?”
Gözlemci, konuşma sonunda kullanılan iki metin ayrıntısını ve dayanağı bulunmayan bir yorumu belirtir.
Öğrenme çıktısı: Öğrenci, karakter yorumunu metin kanıtıyla ilişkilendirir.
2. Fen kavramına iş görüşmesi
Düzey: Ortaokul.
Ders: Fen bilimleri.
Öğrencilerden biri “buharlaşma” olur. Diğeri onu bir bilim müzesinde görevlendirmek isteyen görüşmecidir.
“Nasıl gerçekleşirsin?”, “Kaynamayla neden karıştırılıyorsun?”, “Seni günlük hayatta nerede görebiliriz?” gibi sorular sorulur.
Öğretmen, kişileştirmeyi bilimsel açıklamayla karıştırmamaya dikkat eder. Etkinliğin ardından öğrenciler, konuşmadaki benzetmeleri çıkararak kavramı bilimsel dille yeniden tanımlar.
Öğrenme çıktısı: Öğrenci, benzer görünen kavramların farklarını açıklar.
3. Yanlış çözüm kliniği
Düzey: İlkokul üst sınıfları ve ortaokul.
Ders: Matematik.
Öğretmen, yaygın bir hatayı içeren çözüm hazırlar. Bir öğrenci çözümü yapan kişiyi, diğeri yardım isteyen arkadaşını canlandırır.
Örneğin öğrenci, paydaları farklı kesirleri doğrudan toplamıştır. Arkadaşı “Yanlış yaptın” demek yerine şu soruyu sorar: “Buradaki parçalar aynı büyüklükte mi?”
Gruplar, hatayı açıklayan kısa konuşmayı ve düzeltilmiş çözümü birlikte sunar.
Öğrenme çıktısı: Öğrenci, işlem sonucunun yanında hatanın gerekçesini de açıklar.
4. Bir karar, üç paydaş
Düzey: Ortaokul ve lise.
Ders: Sosyal bilgiler, coğrafya veya vatandaşlık.
Kurgusal bir belediyenin boş araziyi otoparka mı, parka mı dönüştüreceği tartışılır. Gruplara bölge sakini, esnaf ve şehir plancısı gibi roller verilir. Her gruba kısa bilgi kartları dağıtılır.
Öğrenciler önce kendi rollerinden öneri sunar. Ardından başka grubun kaygısını doğru biçimde özetlemeden yeni öneriye geçemez.
Öğrenme çıktısı: Öğrenci, farklı ihtiyaçları dikkate alan ve gerekçelendirilen bir çözüm geliştirir.
5. Eksik bilgili görüşme
Düzey: İlkokul üst sınıflarından liseye kadar.
Ders: Yabancı dil.
İki öğrenciye birbirini tamamlayan bilgi kartları verilir. Biri tren saatlerini, diğeri yolcunun ihtiyaçlarını bilir. Konuşarak uygun yolculuğu planlarlar.
Hazır diyalogu ezberlemek yerine, gerçek bir bilgi boşluğunu kapatmaya çalışırlar. Başlangıç düzeyinde cümle kalıpları sağlanabilir.
Öğrenme çıktısı: Öğrenci, soru sorarak bilgi edinir ve öğrendiği bilgiyi karar vermek için kullanır.
Kalabalık sınıfta nasıl uygulanır?
Drama temelli öğretim / Otuz veya kırk öğrencili sınıfta herkesin sırayla tahtaya çıkması gerekmez. İkili ve üçlü gruplar aynı anda çalışabilir; öğretmen gruplar arasında dolaşarak dinler.
Başlangıç için şu düzen kullanılabilir:
| Aşama | Öğretmenin görevi | Öğrencinin görevi |
|---|---|---|
| Hedef | Kazanımı ve görevi açıklar. | Ne öğrenmesi gerektiğini anlar. |
| Hazırlık | Bilgi, rol ve süre verir. | Kanıt veya örnek seçer. |
| Canlandırma | Süreci gözler, gerektiğinde yönlendirir. | Bilgiyi konuşma ve eylem içinde kullanır. |
| Değerlendirme | Gerekçe sorar, hataları düzeltir. | Öğrendiğini açıklar veya yazar. |
Etkinliğin süresi sınıfa göre ayarlanmalıdır. Özellikle ilk denemede tek kural, kısa görev ve önceden belirlenmiş bir durma işareti yönetimi kolaylaştırabilir.
Katılım biçimleri de çeşitlendirilebilir. Önünde konuşmakta zorlanan öğrenci önce gözlemci, soru hazırlayıcı veya kanıt takipçisi olabilir. Hareket gerektiren görevler oturarak uygulanabilecek şekilde düzenlenebilir. Öğrencilerin kişisel yaşantılarını açıklaması istenmeden kurgusal durumlarla çalışılabilir.
Alkışın ardından öğrenmeye dönün
Drama temelli öğretim / Bir etkinliğin eğlenceli olması değerlidir; ancak öğrenmenin gerçekleştiğini anlamak için başka işaretlere de ihtiyaç vardır.
Öğretmen oyun sonunda şunları sorabilir:
-
“Hangi bilgiyi kullanmak zorunda kaldın?”
-
“Arkadaşının hangi açıklaması düşünceni değiştirdi?”
-
“Canlandırmada hangi hata veya eksik vardı?”
-
“Aynı bilgiyi farklı bir örnekte nasıl kullanırsın?”
Kısa bir çıkış kâğıdı da işe yarayabilir: “Bugün öğrendiğim kavram…”, “Bunu destekleyen örnek…”, “Hâlâ merak ettiğim soru…”
Böylece öğretmen yalnızca kimin istekli göründüğünü değil, kimin neyi anlayabildiğini de değerlendirebilir.
Tiyatro ve doğaçlamanın sınıfa sunduğu fırsat, öğrencilerin düşüncelerini görünür hâle getirmesidir. Bir rolü savunurken bilgi eksikleri ortaya çıkar; bir arkadaşını dinlerken yeni bir gerekçe duyulur; bir sahneyi açıklarken kavramlar yeniden kurulur. İyi planlanmış bir oyun, bu nedenle dersin içinde düşünmeye ayrılmış bir alan olabilir.
Kaynaklar
- Greene, J. (2026, 9 Kasım). Less clicking, more clapping: The power of games in the classroom. Education Week.
- Lee, B. K., Patall, E. A., Cawthon, S. W., & Steingut, R. R. (2015). The effect of drama-based pedagogy on PreK–16 outcomes: A meta-analysis of research from 1985 to 2012. Review of Educational Research, 85(1), 3–49.
- Thibodeau, R. B., Gilpin, A. T., Brown, M. M., & Meyer, B. A. (2016). The effects of fantastical pretend-play on the development of executive functions: An intervention study. Journal of Experimental Child Psychology, 145, 120–138.
- Lillard, A. S., Lerner, M. D., Hopkins, E. J., Dore, R. A., Smith, E. D., & Palmquist, C. M. (2013). The impact of pretend play on children’s development: A review of the evidence. Psychological Bulletin, 139(1), 1–34.
Not: Özgün yazı Jocelyn Greene’in 9 Kasım 2026 tarihinde Education Week’te yayımlanan “Less Clicking, More Clapping: The Power of Games in the Classroom” başlıklı görüş yazısı. Aşağıdaki makale, bu yazının ana fikrinden hareketle akademik araştırmalar ve sınıf uygulamalarıyla hazırlanmıştır.
Tavsiye Edilen Makaleler
Eğitimde Oyunlaştırma Örnekleri – Sınıfta ve Evde Nasıl Yapılır?
Drama Nedir? Drama Yöntemi Nedir? Eğitimde Nasıl Kullanılır?
