Hayat amacı / İnsan hayatının en zor sorularından biri şudur: “Ben neden varım?” Bu soru bazen yıllarca zihnimizde dolaşır; eğitim alır, meslek sahibi olur, çalışır ve başarılı olmaya uğraşırız fakat bütün bunların bizi nereye götürdüğünü tam olarak bilemeyiz. Hayat amacını gökyüzünden inecek büyük bir işaret gibi bekleriz.
Oysa amaç, çoğu zaman keşfedilmeyi bekleyen gizli bir cümle değil; yeteneklerimizle insanların ihtiyaçları arasında kurduğumuz anlamlı bir bağdır.
Yapımcı ve eğitimci Adam Leipzig, “How to Know Your Life Purpose in 5 Minutes” başlıklı konuşmasında bu büyük soruyu beş küçük soruya dönüştürür. Leipzig’in yaklaşımı hayatın bütün sırrını beş dakikada çözmeyi vadetmez. Daha çok, insanın hangi yönde ilerlemek istediğini fark etmesini sağlayan pratik bir başlangıç noktası sunar.
Hayat amacını gösteren beş soru
Leipzig’e göre insan, aşağıdaki beş soruya cevap vererek hayat amacının temel cümlesini oluşturabilir:
-
Kimsin?
-
Ne yapmayı seviyorsun?
-
Bunu kimin için yapıyorsunuz?
-
Bu insanların neye ihtiyacı var?
-
Yaptığınız şey sonucunda onlar nasıl değişiyor?
Birinci sorunun cevabı ismimizdir.
İkinci soru ise yalnızca boş zamanlarda hoşlandığımız etkinlikleri değil, doğal yeteneğimizi ve severek yaptığımız işi araştırır. Yazmak, öğretmek, insanları dinlemek, bir problemi çözmek, tasarlamak, onarmak veya çocuklara rehberlik etmek bunlardan biri olabilir.
Asıl değişim üçüncü soruda başlar. Çünkü Leipzig, dikkatimizi kendimizden başkalarına çevirir. Yeteneğimizi kimler için kullanıyoruz? Bu insanların hangi problemini çözüyoruz? Bizim katkımızdan sonra onların hayatında ne değişiyor?
Örneğin bir öğretmen hayat amacını yalnızca “Ben öğretmenim” diyerek açıklamaz. Şöyle bir cümle kurabilir:
“Ben, öğrenmekte zorlanan gençlere karmaşık bilgileri anlaşılır hâle getirerek onların kendilerine güvenen ve bağımsız düşünebilen insanlar olmalarına yardımcı oluyorum.”
Bu cümlede kimlik, yetenek, hedef kitle, ihtiyaç ve değişim aynı yerde buluşmaktadır.
Amaç yalnızca sevdiğimiz işi yapmak değildir
Hayat Amacı – Günümüzde hayat amacı çoğu zaman “tutkunun peşinden gitmek” şeklinde anlatılıyor. Oysa insanın sevdiği her şey toplumsal bir ihtiyaca karşılık gelmeyebilir; insanların ihtiyaç duyduğu her iş de kişiye anlam vermeyebilir. Kalıcı amaç, üç alanın kesişiminde ortaya çıkar:
-
Yapabildiğimiz ve geliştirebileceğimiz şeyler,
-
Önem verdiğimiz insanlar ve değerler,
-
Dünyada oluşturmak istediğimiz değişim.
Leipzig’in yaklaşımını güçlü kılan nokta, beş sorudan dördünün başkalarıyla ilgili olmasıdır. Hayat amacı “Ben ne elde edeceğim?” sorusundan çok, “Kime, nasıl bir katkı sağlayacağım?” sorusuyla belirginleşir. Böylece başarı, yalnızca makam, gelir veya tanınmışlıkla değil; insanlarda meydana getirdiğimiz olumlu değişimle ölçülür.
Bu düşünce psikolojideki Öz Belirleme Kuramı ile de örtüşmektedir. Edward Deci ve Richard Ryan’ın geliştirdiği kurama göre insanın sağlıklı motivasyonu üç temel psikolojik ihtiyacın karşılanmasıyla güçlenir: özerklik, yeterlik ve ilişki kurma. İnsan seçtiği bir işi yaptığında özerklik; yeteneklerini etkili biçimde kullandığında yeterlik; başkalarının hayatına dokunduğunda ise ilişki ve aidiyet yaşar. Bu ihtiyaçların karşılanması, daha güçlü motivasyon ve iyi oluşla ilişkilidir. Öz Belirleme Kuramı
Hayat amacı sağlığımızı da etkiler mi?
Hayat Amacı – Hayatta anlam ve amaç duygusu yalnızca felsefi bir mesele değildir. Araştırmalar, yaşamda anlam ile fiziksel sağlık arasında zayıf ile orta düzeyde olumlu ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Toplam 73.546 kişinin yer aldığı 66 çalışmayı inceleyen bir meta-analiz, anlam duygusunun özellikle kişinin kendi sağlık değerlendirmesiyle bağlantılı olduğunu; nesnel sağlık göstergeleriyle ilişkinin ise daha zayıf kaldığını ortaya koymuştur. Sistematik inceleme ve meta-analiz
Ancak burada dikkatli olmak gerekir: Bu araştırmalar amaç sahibi olmanın tek başına insanı sağlıklı veya uzun ömürlü yaptığını kanıtlamaz. Sağlık, sosyal ilişkiler, ekonomik şartlar ve kişilik özellikleri hem amaç duygusunu hem de iyi oluşu etkileyebilir. Bilimsel verilerin söylediği daha ölçülü fakat değerli bir şeydir: Hayatını anlamlı bulan insanlar, zorluklara dayanmak ve sağlıklı davranışlarını sürdürmek için daha güçlü bir psikolojik kaynağa sahip olabilirler.
Amaç bulunmaz, zaman içinde inşa edilir
Hayat Amacı – Adam Leipzig’in beş sorusu bize tamamlanmış ve değişmez bir hayat planı sunmaz. Çünkü insan geliştikçe yetenekleri, sorumlulukları ve hizmet ettiği insanların ihtiyaçları değişebilir. Yirmi yaşında kurduğumuz amaç cümlesiyle altmış yaşındaki cümlemiz aynı olmak zorunda değildir.
Bu nedenle hayat amacı bir defa bulunup çerçeveye asılacak slogan değil, belirli aralıklarla gözden geçirilecek canlı bir yön pusulasıdır. Asıl ölçüt, kurduğumuz cümlenin etkileyici görünmesi değil, günlük kararlarımızı yönlendirmesidir.
Kendi amaç cümlenizi şu kalıpla oluşturabilirsiniz:
“Ben, … insanlara … yaparak onların … olmalarına yardımcı oluyorum.”
Daha sonra kendinize şu soruyu sorun: “Bugün yaptığım işler bu cümleyle ne kadar uyumlu?”
Hayat amacımızı düşünmek için yıllara ihtiyacımız olabilir; fakat ilk cümleyi kurmak için gerçekten beş dakika yeterlidir. Çünkü amaç, yalnızca kim olduğumuzu öğrenmek değildir. Kim olduğumuzu, hangi yeteneğimizi ve kimin iyiliği için kullanacağımıza karar vermektir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Hayatımızı Yöneten En Tehlikeli Zihinsel Önyargılar & Tuzaklar
