Geleceğin Liderliği / Bir toplantı düşünün: Yönetici konuşuyor, çalışanlar sessizce başlarını sallıyor. Herkesin aklında bir soru, gördüğü bir risk veya önereceği bir çözüm var. Fakat kimse konuşmuyor. Toplantı sonunda yönetici, herkesin kendisiyle aynı fikirde olduğunu düşünüyor. Oysa odada uzlaşmadan çok, çekingenlik hâkim.
Geleceğin liderliğini düşünürken bu sahne üzerinde durmalıyız. Çünkü bir kurumun kapasitesi, çalışanlarının bildikleri kadar, bildiklerini ne ölçüde paylaşabildikleriyle de ilgilidir. Teknoloji değişirken liderin önündeki temel görev, insanların düşünme, öğrenme ve birlikte üretme imkânlarını geliştirmektir. Bunun için beş beceri öne çıkıyor.
1. Duygusal zekâ ve empati: Davranışın arkasındaki ihtiyacı görmek
Teslim tarihini kaçıran bir çalışana hemen “Sorumsuzsun” demek kolaydır. Daha zor olan, beklentilerin açık olup olmadığını ve kişinin hangi engellerle karşılaştığını anlamaktır. Empati, sorumluluğu ortadan kaldırmadan insanın şartlarını dikkate alabilmektir.
Brené Brown ve Simon Sinek’in Adam Grant’le söyleşisinde öz farkındalık, güven, insan ilişkileri ve hesap verebilirlik birlikte ele alınıyor. Liderin belirsizliğini kabul edebilmesi de bu çerçevenin parçası. “Bilmiyorum, birlikte inceleyelim” diyebilmek, öğrenmeye alan açabilir.
2. Aktif dinleme: Cevabı hazırlamadan önce anlamak
Dinlerken çoğu zaman karşımızdakinin sözünü bitirmesini bekliyoruz; ardından kendi cevabımıza geçiyoruz. Aktif dinleme ise soru sormayı, duyduğumuzu kendi cümlelerimizle kontrol etmeyi ve farklı görüşlere zaman ayırmayı gerektirir.
Jos Rovers, liderlikte konuşmanın karşısına dinleme becerisini yerleştiriyor. Bu yaklaşımı uygulamak için toplantılarda önce ekibin değerlendirmelerini almak iyi bir başlangıçtır. Özerkliği artırmayı amaçlayan “unbossing” anlayışı da görevlerin, karar sınırlarının ve sorumlulukların açıkça belirlenmesiyle anlam kazanır.
3. Eleştirel ve yaratıcı düşünme: İlk cevabı geliştirmek
Yapay zekâdan gelen akıcı bir cevap, doğruluğun güvencesi değildir. Liderin “Bu bilgi hangi kanıta dayanıyor?”, “Hangi varsayımı kabul ediyoruz?” ve “Başka hangi açıklama mümkün?” sorularını sorabilmesi gerekir.
Eleştirel düşünme, önerinin dayanaklarını sınar; yaratıcı düşünme ise alternatifler üretir. Örneğin satışların düşmesini yalnızca çalışanların performansına bağlamadan önce fiyatı, müşteri deneyimini ve değişen ihtiyaçları incelemek gerekir. Ardından küçük denemelerle farklı çözümler karşılaştırılabilir. Böylece karar, ilk izlenimden çıkarak araştırılan bir tercihe dönüşür.
4. Uyum ve sürekli öğrenme: Hataları konuşulabilir kılmak
Bir liderin öğrenme isteği, eleştiriyle karşılaştığında görünür olur. Savunmaya geçmek yerine “Neyi gözden kaçırdım?” diye sorabilmek değerlidir.
Amy Edmondson’ın 51 çalışma ekibini incelediği araştırma, psikolojik güvenlikle ekiplerin öğrenme davranışları arasında ilişki bulmuştur. Psikolojik güvenlik, insanların kişilerarası risk alırken kendilerini güvende hissetmeleridir. Bu bulgu, soru sormanın ve hata bildirebilmenin önemini destekler; tek başına başarı garantisi sunmaz. Uygulamada her proje sonunda “Ne öğrendik, neyi değiştireceğiz?” değerlendirmesi yapılabilir.
5. İletişim ve hikâye anlatıcılığı: İşin anlamını görünür kılmak
İnsanlar görevlerinin kime, nasıl fayda sağladığını bilmek ister. Sinek’in amaç yaklaşımında da başkalarına hizmet vurgusu bulunur. Bir okul yöneticisi yeni uygulamayı anlatırken öğrencinin yaşayacağı somut iyileşmeyi gösterebilir. Gerçek bir örnek, açık hedef ve dürüst açıklama, ortak amacı anlaşılır hâle getirir.
Bu becerileri geliştirmek için büyük bir dönüşüm programını beklemek gerekmiyor. Gelecek toplantınızda bir kişiyi daha dikkatle dinleyin, bir varsayımınızı sorgulayın ve bir hatanızdan öğrendiğinizi paylaşın. Ardından ekibinize hangi kararları kendi başlarına alabileceklerini açıkça söyleyin. Küçük ama tutarlı davranışlar, liderlik anlayışını günlük çalışma kültürüne taşır. Geleceğin liderliği, her gün tekrarlanan bu davranışlarla güçlenir.
Kaynaklar
- Grant, A. (2023). Brené Brown and Simon Sinek on the leadership skills we need to build. ReThinking, TED.
- Rovers, J. Why you should develop your most essential leadership skill. TEDxWageningenUniversity.
- Edmondson, A. (1999). Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
Tavsiye Edilen Makaleler
Liderlik Ve Liderlik Becerileri – Dört Derste Liderlik
Temel İletişim ve Yönetim Becerileri – Önemi ve Geleceğin Yetkinlik Alanları
Temel İletişim ve Yönetim Becerileri – Önemi ve Geleceğin Yetkinlik Alanları
