Eğitim koçu öğrenciye yalnızca haftalık program hazırlayan kişi değildir. İyi bir eğitim koçu, öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini, alışkanlıkların nasıl oluştuğunu, dikkatin neden dağıldığını, motivasyonun nasıl sürdürüldüğünü ve ergen zihninin nasıl işlediğini bilmelidir. Yani, eğitim koçu önce kendini eğitmeli ve geliştirmelidir.
Peki, iyi bir eğitim koçu temel olarak neleri bilmeli ve hangi kitapları ile kaynakları okumalıdır? Bu soru doğrultusunda bir eğitim koçu kitaplığını dokuz temel kategori altında oluşturabiliriz.
1. Öğrenme Bilimi
Aklında Kalsın: Başarılı Öğrenme Bilimi — Peter C. Brown, Henry L. Roediger ve Mark A. McDaniel
Kitap, tekrar tekrar okuma ve altını çizme gibi kolay görünen yöntemlerin kalıcı öğrenme için neden yetersiz kalabildiğini açıklıyor. Hatırlama çalışması, aralıklı tekrar, konuları karıştırarak öğrenme ve bilgiyi farklı durumlarda kullanma gibi araştırma temelli yöntemler sunuyor. Kitabın tanıtımı
Öğrenmeyi Öğrenmek — Barbara Oakley ve Terrence Sejnowski
Eser, odaklanmış ve dağınık düşünme biçimlerini, ertelemeyi, bilgiyi küçük parçalara ayırmayı ve problem çözerken zihinsel bağlantılar kurmayı ele alıyor. Öğrenciye yalnızca “çalış” demek yerine nasıl çalışacağını öğretmek isteyen koçlar için güçlü bir başlangıç kaynağıdır.
2. Alışkanlık Kazandırma
Atomik Alışkanlıklar — James Clear
James Clear, büyük değişimlerin çoğu zaman küçük ama düzenli davranışların birikmesiyle oluştuğunu gösteriyor. Kitap, açık işaretler oluşturma, çalışma ortamını düzenleme ve istenen davranışı kolaylaştırma yoluyla ders çalışma alışkanlığının nasıl kurulabileceğini anlatıyor.
Küçük Alışkanlıklar — BJ Fogg
Fogg, davranış değişikliğini yalnızca yüksek motivasyona bağlamanın yanlışlığını göstererek değişime son derece küçük adımlarla başlamayı öneriyor. “İki saat ders çalışacağım” yerine “Kitabımı açıp bir soru çözeceğim” yaklaşımı, başlama direnci yaşayan öğrencilere uygulanabilir. Kitabın yöntemi
3. Motivasyon
Drive: Bizi Motive Eden Şeyler Hakkındaki Şaşırtıcı Gerçek — Daniel H. Pink
Pink, insanları uzun vadede yalnızca ödül ve cezanın motive etmediğini; özerklik, ustalaşma ve anlam ihtiyacının da belirleyici olduğunu savunuyor. Öğrencinin hedefini kendisinin belirlemesi ve ilerlemesini görebilmesi açısından eğitim koçlarına önemli bir çerçeve sunuyor.
Azim: Tutkunun ve Kararlılığın Gücü — Angela Duckworth
Duckworth başarıyı yalnızca yetenekle değil, uzun vadeli hedeflere yönelik ilgi ve sebatla ilişkilendiriyor. Bununla birlikte, azim, öğrenciyi gerçekçi olmayan hedeflere zorlamak değil, anlamlı bir amaç için düzenli çabayı sürdürebilmesini desteklemek olarak okunmalıdır.
4. Zihin Yapısı
Aklını En Doğru Şekilde Kullan — Carol S. Dweck
Dweck, yeteneklerin değişmez olduğunu düşünen sabit zihin yapısıyla, becerilerin çaba ve doğru yöntemlerle geliştirilebileceğini kabul eden gelişim zihniyetini karşılaştırıyor. Öğrencinin “Matematik zekâm yok” hükmünü “Doğru yöntemi henüz bulamadım” düşüncesine dönüştürmek için temel bir kaynaktır.
Sınırsız Zihin — Jo Boaler
Boaler, özellikle matematik öğrenimi üzerinden hata yapmanın ve farklı çözüm yolları denemenin öğrenmedeki önemini açıklıyor. Kitap, hızın zekâ göstergesi olmadığı ve güçlük karşısında beynin yeni bağlantılar kurabildiğini destekliyor.
5. Dikkat ve Konsantrasyon
Dikkat, zihnin belirli bir uyaranı seçmesidir; konsantrasyon ise bu dikkati belli bir süre boyunca aynı görev üzerinde koruyabilmesidir. Öğrenci dikkatini yönetemediğinde, güçlü hafıza teknikleri ve etkili çalışma yöntemleri de beklenen sonucu vermez.
Konsantrasyonun Gücü — Melik Duyar
Melik Duyar, konsantrasyonu doğuştan gelen değişmez bir özellik değil, egzersizlerle geliştirilebilen zihinsel bir beceri olarak ele alıyor. Kitap; çalışmaya başlamakta, dikkatini toplamakta veya başladığı işi sürdürmekte zorlanan öğrenciler için uygulanabilir yöntemler sunuyor. Kitabın tanıtımı
Bio-Ritmik Largo ve Konsantrasyon Seti — Melik Duyar
Set, özellikle öğrenme ve çalışma öncesinde zihinsel sakinliği ve odaklanmayı desteklemek amacıyla hazırlanmış müzik ve frekans kayıtlarından oluşuyor. Konsantrasyon müzikleri tek başına öğrenmeyi sağlamaz; ancak dikkati dağıtan uyaranların azaltıldığı bir ortamda, çalışma öncesinde rutin olarak kullanılabilir.
Tamamlayıcı Melik Duyar kaynakları: Fotografik Hafıza Teknikleri bilginin çağrışım ve zihinsel imgelerle kodlanmasına, Konsantrasyon Seti zihinsel hazırlığa, Mega Hızlı Okuma ise okuma hızıyla anlama arasındaki dengenin geliştirilmesine odaklanır. Bu kaynaklar, mucizevi sonuç vaat eden araçlar gibi değil; düzenli uygulama gerektiren öğrenme teknikleri olarak değerlendirilmelidir.
6. Duygusal Zekâ ve İletişim
Duygusal Zekâ — Daniel Goleman
Goleman; öz farkındalık, duygu düzenleme, empati ve ilişki yönetiminin insanın okul, iş ve sosyal hayatındaki rolünü inceliyor. Öğrencinin başarısızlık, sınav kaygısı ve hayal kırıklığı karşısındaki davranışını anlamak isteyen bir eğitim koçu için temel bir kaynaktır.
Şiddetsiz İletişim — Marshall B. Rosenberg
Rosenberg, yargılayıcı konuşmanın yerine gözlem, duygu, ihtiyaç ve rica temelli bir iletişim modeli öneriyor. “Neden yine çalışmadın?” yerine “Planladığın çalışmayı yapmanı engelleyen ne oldu?” diye sorabilen bir koçluk dili geliştirmeye yardımcı oluyor.
7. Ergen Psikolojisi
Ergen Beyin Rehberi — Daniel J. Siegel
Siegel, ergenliği yalnızca kriz ve çatışma dönemi olarak değil; yenilik arayışı, sosyal bağlanma ve kimlik oluşumu bakımından önemli bir gelişim fırsatı olarak ele alıyor. Eser, ergen davranışlarının arkasındaki ihtiyaçları anlamak isteyen ebeveynler, öğretmenler ve koçlar için yol göstericidir.
The Teenage Brain–Ergen Beyni — Frances E. Jensen ve Amy Ellis Nutt
Jensen, ergen beyninde devam eden gelişimin öğrenme, dürtü kontrolü, risk alma ve uyku düzeni üzerindeki etkilerini açıklıyor. Kitap, gencin her hatasını “sorumsuzluk” olarak etiketlemek yerine davranışını gelişimsel bağlamı içinde değerlendirmeye yardımcı oluyor. Kitabın resmî tanıtımı
8. Psikolojinin Temelleri
Hızlı ve Yavaş Düşünme — Daniel Kahneman
Kahneman, insan zihninin hızlı ve sezgisel kararlar ile yavaş ve analitik düşünme arasında nasıl çalıştığını anlatıyor. Öğrencinin düşünme hatalarını, aşırı özgüvenini ve çalışma süresine ilişkin yanlış tahminlerini anlamak isteyen eğitim koçlarına güçlü bir kavramsal çerçeve sunuyor.
Psikoloji Kitabı — DK Yayınları
Eser; davranışçılıktan bilişsel psikolojiye, öğrenme kuramlarından kişilik ve sosyal psikolojiye kadar alanın temel yaklaşımlarını görsel ve anlaşılır biçimde özetliyor. Psikoloji eğitimi almamış eğitim koçları için kavramları birbirine karıştırmadan genel bir altyapı kurmaya yardımcı olabilir.
9. Hafıza, Kalıcı Öğrenme ve Etkili Okuma
Hafıza, bilginin yalnızca zihinde saklandığı bir depo değildir; bilginin kodlanması, korunması ve ihtiyaç duyulduğunda geri çağrılması sürecidir. Kalıcı öğrenme ise yeni bilginin önceki bilgilerle ilişkilendirilmesi, belirli aralıklarla hatırlanması ve farklı durumlarda kullanılabilmesidir. Bir metni çok defa okumak aşinalık oluşturabilir; ancak kalıcı öğrenme için çağrışım kurma, zihinsel canlandırma, aralıklı tekrar, kendini sınama ve bilgiyi yeniden anlatma gibi etkili işlemler gerekir.
Fotoğrafik Hafıza Teknikleri Seti — Melik Duyar
Set; çağrışım, zihinsel canlandırma, dikkat çekici imgeler ve bilgiler arasında ilişki kurma teknikleriyle hatırlamayı kolaylaştırmayı amaçlıyor. Buradaki “fotoğrafik hafıza” ifadesi, görülen her şeyi kusursuz biçimde kaydetmekten çok, bilgiyi görsel ve anlamlı bağlantılarla kodlayan öğrenme yöntemleri olarak değerlendirilmelidir. Setin tanıtımı
Mega Hızlı Okuma Seti — Melik Duyar
Program; göz hareketlerini düzenleme, kelime gruplarını daha geniş bir bakışla algılama ve gereksiz geri dönüşleri azaltma yoluyla okuma verimliliğini geliştirmeyi hedefliyor. Ancak hızlı okumanın gerçek ölçüsü yalnızca dakikada okunan kelime sayısı değildir; hız artarken anlama, hatırlama ve yorumlama düzeyi de korunmalıdır. Setin tanıtımı
Hafıza ile okuma birbirinden ayrı değildir. Etkili okuma bilginin zihne girişini, doğru hafıza teknikleri ise onun anlamlandırılarak korunmasını sağlar; ancak öğrenme, kişi okuduğunu kendi cümleleriyle açıklayabildiğinde ve yeni bir durumda kullanabildiğinde tamamlanır.
Kitap Okumak Yetmez, Bilgiyi Uygulamaya Dönüştürmek Gerekir
Profesyonel bir eğitim koçunun kütüphanesi, rafları süsleyen kitaplardan değil, öğrenciyle yürütülen çalışmalara dönüşen bilgilerden oluşmalıdır. Her kitap okunduktan sonra şu üç soru cevaplanabilir:
-
Bu kitap öğrenmeyle ilgili hangi sorunu açıklıyor?
-
Öğrenciyle çalışırken hangi ilkeyi kullanabilirim?
-
Bu önerinin işe yarayıp yaramadığını nasıl gözlemleyebilirim?
Eğitim koçu psikolog, psikiyatrist veya özel eğitim uzmanı değildir; kendi mesleki sınırlarını bilmeli ve gerektiğinde öğrenciyi ilgili uzmana yönlendirmelidir. Onun temel görevi, öğrencinin yerine öğrenmek değil, öğrencinin kendi öğrenme sistemini tanımasına ve yönetmesine rehberlik etmektir.
Tavsiye Edilen Makaleler
Merak Temelli Eğitim – Geleceğin Okulu Cevapları Değil, Soruları Öğretmeli
Derslerde Öğrenci Katılımı Neden Azalıyor? Öğretmenler Zor Durumda mı?
