Çocuklarda Bilişsel Beceriler / Bir çocuk derslerinde zorlandığında çoğu zaman iki ihtimal üzerinde durulur: Ya yeterince çalışmıyordur ya da anlatılan konuyu anlayamıyordur. Oysa bazen problem ders bilgisinde değil, bilgiyi alma, işleme, saklama ve kullanma süreçlerindedir. Başka bir ifadeyle çocuğun yaşadığı güçlük akademik değil, bilişsel olabilir.
Bu Beş Belirtiye Dikkat!
(1) Çocuğun ödevleri beklenenden çok daha uzun sürüyorsa,
(2) Bildiği sorularda dikkatsizce hatalar yapıyorsa,
(3) Çalışmaya başlamayı sürekli erteliyorsa,
(4) Başvurduğu ilk çözüm yolu işe yaramadığında hemen vazgeçiyorsa,
(5) Kelimeleri okuyabildiği hâlde metnin anlamını kavrayamıyorsa…
Bu durum bilişsel süreçlerin incelenmesini gerektiren belirtilerdir. Bu davranışlar çocuğun tembel, sorumsuz veya zekâsı yetersiz olduğunu göstermez. Çocuk gerçekten gayret ettiği hâlde öğrenmeyi yöneten bazı zihinsel becerilerde zorlanıyor olabilir.
Öğrenmenin Görünmeyen Kahramanları
Çocuklarda Bilişsel Beceriler / Dikkat, çalışma belleği, işlemleme hızı ve bilişsel esneklik öğrenmenin görünmeyen kahramanlarıdır.
Çalışma belleği, zihnin geçici çalışma masasına benzer. Çocuk okuduğu cümlenin başını hatırlayarak sonuyla bağlantı kurar. Matematik problemi çözerken verilen bilgileri zihninde tutar. Çalışma belleğinin kapasitesi yetersiz kaldığında çocuk yönergenin bir bölümünü unutabilir veya işlemin ortasında ne yapacağını şaşırabilir.
İşlemleme hızı, çocuğun bilgiyi ne kadar çabuk anlayıp kullanabildiğiyle ilgilidir. Bilişsel esneklik ise işe yaramayan bir yöntemden vazgeçip başka bir çözüm yolu deneyebilmesini sağlar. Bilimsel araştırmalar bu yürütücü işlevlerle okuma ve matematik başarısı arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Yürütücü işlevler üzerine kapsamlı bir çalışma, bu becerilerin okul başarısının yanında sosyal ve psikolojik gelişim açısından da önemli olduğunu ortaya koymaktadır.
Her Güçlük Bilişsel Bozukluk Değildir
Çocuklarda Bilişsel Beceriler / Bununla birlikte birkaç belirtiye bakarak çocuğa tanı koymak doğru değildir. Uyku yetersizliği, kaygı, aile içi problemler, yanlış öğretim yöntemi, görme ve işitme sorunları, dil gelişimi veya dikkat dağıtıcı dijital ortamlar da benzer sonuçlar doğurabilir.
“Bilişsel beceriler geliştirilebilir.” sözü de ölçülü kullanılmalıdır. Bazı hafıza çalışmaları çocuğu yalnızca çalıştığı görevde geliştirebilir. Bu gelişmenin okul başarısına kendiliğinden aktarılacağı kesin değildir. Nitekim bir meta-analiz, bilgisayar tabanlı bilişsel eğitimlerin akademik başarıya uzak aktarım etkisinin sınırlı kalabildiğini göstermektedir.
Çocuğu Değil, Öğrenme Sürecini Değerlendirin
Çocuklarda Bilişsel Beceriler / Ödevleri küçük aşamalara bölmek, yönergeleri sadeleştirmek, dikkat dağıtıcıları azaltmak ve çocuğa farklı çözüm yöntemleri öğretmek yararlı olabilir. Düzenli uyku, fiziksel hareket ve uygun çalışma ortamı da zihinsel performansı destekler. Güçlük uzun süre devam ediyorsa uzman değerlendirmesine başvurulmalıdır.
Çocuğa hemen “Neden çalışmıyorsun?” diye sormak yerine şu soruyu yöneltmeliyiz: “Öğrenirken en çok nerede zorlanıyorsun?” Çünkü bazen başarısız görünen çocuk, öğrenemeyen değil; nasıl öğrendiği henüz anlaşılmamış çocuktur.
Tavsiye Edilen Makaleler
Beslenme Yetersizliği, Beyin ve Hafıza – Bilişsel Gerileme Önlenebilir mi?
Düşüncenin Ötesine Bakmak: Bilişsel Farkındalığın Gücü
Ekran Süresinin Çocukların Bilişsel Gelişimine Etkisi ve Dijital Tuzaklar
