Yetişkinlikte Acemi Olmak / Elli yaşında bir adamı düşünün. İşinde deneyimli, çevresinde sözü dinlenen, başkalarının danıştığı biri. Yıllardır gitar çalmak istiyor. Sonunda bir kurs buluyor. Kayıt formunu açıyor, ders saatlerini inceliyor. Sonra fotoğraflara bakıyor: Öğrencilerin çoğu kendisinden genç.
…Ve formu kapatıyor.
“Bu saatten sonra ne yapacağım gitarı?” diyor. Belki gerçekten zaman ayıramıyordur. Fakat belki de söylemekte zorlandığı başka bir şey vardır: “Herkesin yanında becerememekten utanıyorum.”
Yetişkinlikte acemi olmak, yalnızca yeni bir beceri öğrenmek değildir. Bazen yıllardır taşıdığımız “bilen, yapan, başaran insan” görüntüsünün yanına, yardım isteyen bir hâlimizi de koyabilmektir.
Yaşımız büyürken beklentimiz de büyüyor
Yetişkinlikte Acemi Olmak / Çocuk bir kelimeyi yanlış söylediğinde çoğunlukla öğreniyor diye düşünürüz. Kendimiz yabancı dilde yanlış söylediğimizde ise aynı anlayışı göstermeyebiliriz.
“Bunu bile söyleyemedim.”
Oysa yıllardır yaşamakla yıllardır o beceriyi çalışmak aynı şey değildir. Altmış yaşındaki bir insan, yüzme konusunda ilk gününde olabilir. Deneyimli bir öğretmen, yeni bir bilgisayar programında başlangıç düzeyinde olabilir.
Yaşımızla deneyimimizi birbirine karıştırdığımızda, kendimizden henüz öğrenmediğimiz bir şeyi ustalıkla yapmamızı bekleriz.
Buradaki daha adil soru şudur: “Kaç yaşındayım?” yerine “Bu beceriye ne kadar zaman ve uygun çalışma ayırdım?”
Bir alandaki ustalığımızı her yere taşımak istiyoruz
Yetişkinlikte Acemi Olmak / Mesleğinde başarılı biri için yeniden yönlendirilmek rahatsız edici olabilir. Başkasının “Şöyle tutun”, “Burayı tekrar deneyelim” demesi, alışık olmadığı bir konuma yerleştirir.
Fakat bir konuda yardıma ihtiyaç duymak, diğer alanlardaki birikimimizi silmez. İlk seramik dersinde yamuk bir kâse yapmak, yıllardır verdiğimiz doğru kararları geçersiz kılmaz.
Sorun bazen yaptığımız hatadan çok, hataya yüklediğimiz anlamdır. “Bu hareketi henüz yapamıyorum” cümlesi belirli bir beceriyi anlatır. “Ben beceriksizim” cümlesi ise bütün kişiliğimiz hakkında hüküm verir.
Öğrenme sürecini ağırlaştıran, çoğu zaman bu geniş hükümdür.
Gerçekten herkes bize mi bakıyor?
İlk dans dersinde adımları karıştırdığımızda herkesin bunu fark ettiğini düşünebiliriz. Zihnimizde sahne büyür; sanki bütün salon bizim hatamızı izliyordur.
Gilovich ve arkadaşlarının “spot ışığı etkisi” üzerine araştırmaları, insanların bazı durumlarda kendi görünüş ve davranışlarının başkaları tarafından ne kadar fark edildiğini abartabildiğini gösteriyor. Bu, kimsenin bizi değerlendirmediği anlamına gelmez; tahmin ettiğimiz ilginin gerçekte daha az olabileceğini hatırlatır.
Üstelik diğer katılımcılar da kendi adımlarını, seslerini veya hatalarını düşünüyor olabilir. Biz kendimizi sahnenin merkezinde hissederken, herkes kendi küçük sahnesiyle meşgul olabilir.
Utançtan kaçınırken öğrenmekten de uzaklaşabiliriz
“Biraz öğreneyim, sonra kursa giderim.”
Bu cümle bazen yararlı bir hazırlığı anlatır. Bazen de başkalarının yanında acemi görünmemek için öğrenmenin başlangıcını sürekli erteler.
Bir başka kaçınma biçimi, kendimizi peşinen küçümsemektir: “Benden zaten olmaz, eğlenmeye geldim.” Böylece başarısızlık ihtimaline karşı korunmaya çalışırız. Ancak gerçekten deneme isteğimizi de geri çekebiliriz.
Utanmanın tamamen geçmesini beklemek yerine, taşıyabileceğimiz kadar küçük bir başlangıç seçebiliriz.
Acemiliğe yer açmanın beş yolu
1. Kendinizi doğru başlangıç grubuna yerleştirin.
“Yetişkinler için başlangıç” dersleri, deneme oturumları veya küçük gruplar arayın. Eğitmene daha önce deneyiminiz olmadığını açıkça söyleyin.
2. Sonuç yerine çalışılabilir bir hedef belirleyin.
“Bir ayda güzel piyano çalacağım” yerine “Bu hafta iki elimle kısa bir bölümü yavaşça çalışacağım” deyin.
3. Kendinizi başkasının bugünüyle değil, kendi önceki denemenizle karşılaştırın.
İlk gününüzü, yıllardır çalışan birinin performansıyla ölçmek size ilerlemeniz hakkında pek az bilgi verir.
4. Hatanızla konuşurken dilinizi değiştirin.
“Yine rezil oldum” yerine “Burada ritmi kaçırdım; daha yavaş deneyebilirim” deyin. Bu cümle, düzeltilecek noktayı gösterir.
Breines ve Chen’in deneylerinde, başarısızlık sonrasında öz şefkatle yaklaşmaya yönlendirilen katılımcılar arasında kendini geliştirme isteği ve zor bir sınav için çalışma süresi bakımından olumlu sonuçlar görülmüştür. Bulgular, kendimize anlayış göstermenin mutlaka çabayı azaltmadığını düşündürüyor.
5. Öğrenme ortamını da değerlendirin.
Alay eden, soru sormayı küçümseyen bir ortamda zorlanmanız yalnızca sizinle ilgili değildir. Açıklayan, düzeltme fırsatı veren ve saygıyı koruyan bir eğitmen seçmek önemlidir.
Bu hafta ilk denemeye yer açın
Yetişkinlikte Acemi Olmak / Uzun zamandır başlayamadığınız bir şeyi yazın. Yanına da sizi durduran düşünceyi ekleyin: “Gençler güler”, “Yavaş kalırım”, “Hiç yeteneğim yok.”
Sonra büyük bir başarı planı yerine tek bir adım belirleyin: Bir deneme dersine katılmak, eğitmenle konuşmak veya on dakika çalışmak.
İlk hedefiniz iyi görünmek olmasın. Kendinize öğrenebileceğiniz bir deneyim sağlayın.
Yetişkin olmak, her şeyi bilmek zorunda olmak değildir. Bir şey bilmediğimizde de kendimize saygımızı koruyabilmektir.
Kaynaklar
- Gilovich, T., Medvec, V. H. ve Savitsky, K. (2000). The Spotlight Effect in Social Judgment: An Egocentric Bias in Estimates of the Salience of One’s Own Actions and Appearance. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211–222.
- Breines, J. G. ve Chen, S. (2012). Self-Compassion Increases Self-Improvement Motivation. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(9), 1133–1143.
Tavsiye Edilen Makaleler
Yetişkinler İçin İngilizce Öğrenmeye Başlamanın Psikolojisi😄
Kitapsız Evde Büyümek – Edebiyat Eksikliğinin Yetişkin Hayata Yansımaları
