Tersine Mentorluk / Bir çocuk dedesine telefonda görüntülü görüşme başlatmayı gösteriyor. Bir süre sonra aynı çocuk, dedesinin yanında bir kuş yuvası yaparken cetvelin nasıl tutulacağını öğreniyor. İlkinde öğretmen çocuk, ikincisinde dede. Aslında her iki durumda da ikisi birlikte öğreniyor: Biri bildiği şeyi anlatmanın, diğeri bilmediğini sormanın yolunu buluyor.
Tersine mentorluk, alışılmış öğretme yönünü değiştirir. Genellikle deneyimli kişinin gence yol göstermesi beklenir. Bu kez genç, bildiği bir konuda deneyimli kişiye rehberlik eder. Fakat en verimli hâlinde ilişki tek yönlü kalmaz. Yaşça büyük olan da birikimini paylaşır; iki taraf birbirinin güçlü olduğu alana girer.
Gençler ne öğretebilir?
Teknoloji ilk akla gelen örnek.
Genç bir çalışan, yöneticisine yeni bir dijital aracın kullanımını gösterebilir.
Bir torun, büyükannesine uzaktaki akrabalarıyla görüntülü konuşmayı veya bir uygulamada güvenlik ayarlarını bulmayı öğretebilir.
Bununla birlikte gençlerin katkısı düğmelerin yerini göstermekten ibaret değildir. Yeni bir aracın hangi ihtiyaç için kullanıldığını, kendi kuşaklarının nasıl iletişim kurduğunu ve bir hizmette neyi anlaşılır bulmadığını da anlatabilirler.
Bu alışverişin işe yaraması için “Gençler teknolojiyi zaten bilir” varsayımı yeterli değildir. Gencin konuya hazırlanması, karşısındakinin ne öğrenmek istediğini sorması ve işi onun yerine yapmadan denemesine fırsat vermesi gerekir. Makao’da 60 yaş üzerindeki 402 kişiyle yapılan bir araştırma, gençlerden alınan dijital desteğin dijital okuryazarlıkla ilişkili olduğunu buldu. Ancak çalışma tek bir zamandaki verileri karşılaştırdığı için bu ilişkinin tek başına neden-sonuç kanıtı sayılmaması gerekir. Kaynak
Büyükler ne öğretebilir?
Deneyim, internette kolayca bulunabilen bilgilerden daha fazlasını taşır. Bir usta, çocuğa ahşabın hangi yönde kesileceğini gösterebilir; fakat asıl öğrettiği şey, ölçü yanlış çıktığında yeniden düşünmek olabilir. Deneyimli bir öğretmen, genç meslektaşına ders planını anlatırken sınıfın beklenmedik bir sorusuna nasıl karşılık verdiğini de gösterebilir.
Büyüklerin aktarabileceği beceriler arasında sabır, işin inceliklerini fark etme, bir kararı geçmiş sonuçlarıyla değerlendirme ve zor bir konuşmayı sürdürme vardır. Bunlar her yetişkinde kendiliğinden bulunmaz; yaş, tek başına uzmanlık belgesi değildir. İyi mentorluk, “Ben büyüğüm, dinle” demekle başlamaz. “Ben böyle öğrendim; sen nasıl yapardın?” sorusuyla başlar.
Öğretmenlerle yürütülen bir tersine mentorluk çalışmasında öğretmen adayları dijital öğretim araçlarına ilişkin bilgilerini, deneyimli öğretmenler ise sınıf uygulamalarına ilişkin birikimlerini paylaştı. Çiftler birlikte ders planı hazırladı. Çalışma, bu yöntemin karşılaştırılan diğer öğrenme biçimlerinden açıkça üstün olduğunu göstermedi; buna rağmen karşılıklı uzmanlığın nasıl bir araya getirilebileceğine somut bir örnek sundu. Kaynak
İki kuşağın arasındaki asıl engel
Tersine mentorluğun önündeki güçlük çoğu zaman bilgi eksikliği değil, rol beklentisidir.
Büyük kişi “Bunu bilmiyorum dersem yetersiz görünürüm” diye düşünebilir. Genç kişi ise “Benden yaşça büyük birine öğretmek saygısızlık olur mu?” diye çekinebilir. Bu sessizlik bozulmadığında iki taraf da birbirinin bilgisinden yararlanamaz.
Oysa öğretirken saygı göstermek, öğrenirken de saygınlığı korumak mümkündür. Yaşlı yetişkinlerle gençleri teknoloji öğrenimi çevresinde buluşturan bir program üzerine yapılan araştırma, katılımcıların anlatımlarında öz güven, kuşaklara ilişkin kalıp yargılar ve sosyal bağların öne çıktığını bildirdi. Birlikte geçirilen zamanın değeri, yalnızca öğrenilen uygulamayla ölçülemez. Kaynak
Evde veya okulda nasıl başlayabiliriz?
Tersine mentorluk / İki kişinin birbirine öğreteceği birer küçük beceri seçmesi yeterli.
Çocuk yetişkine telefonda kısa bir video düzenlemeyi gösterebilir; yetişkin çocuğa bir fidanın nasıl dikileceğini öğretebilir. İlk buluşmada amaç kusursuz sonuç almak değil, herkesin kendi eliyle denemesidir. Sonunda da birbirlerine şu soruyu sorsunlar: “Bugün senden öğrendiğim şey neydi?”
Bu soru, mentorlugu bir yardım gösterisinden çıkarıp karşılıklı bir ilişkiye dönüştürür. Genç, yalnızca geleceğin yetişkini değildir; bugün de paylaşacak bilgisi vardır. Büyük ise yalnızca geçmişin temsilcisi değildir; bugün de öğrenebilir. Kuşaklar arasındaki köprü, ikisinin de bazen öğretmen, bazen öğrenci olabildiği yerde kurulur.
Kaynaklar
- Hu, J. ve diğerleri (2026). “The Impact of Digital Reverse Mentoring on Older Adults’ Digital Literacy.” Innovation in Aging. PubMed
- “Promoting Pre- and In-Service Teachers’ Digital Competence by Using Reverse Mentoring.” Unterrichtswissenschaft. Springer Nature Link
- Breck, B. M. ve diğerleri (2018). “Implementing Reverse Mentoring to Address Social Isolation Among Older Adults.” Journal of Gerontological Social Work.
Tavsiye Edilen Makaleler
Çocuklar ve Konsantrasyon – Çocuklarda Konsantrasyonu Artırmak İçin Neler Yapmalısınız?
Olumlu Ebeveynlik – Sorumluluk Hisseden Ebeveynler İçin 9 Emir
Çocuklarda Paralel Oyun – 3 Yaşından Önce Sosyalleşmek Mümkün mü?
