Yapay zekâ çağında insan kalmak / Bir öğrenci yapay zekâyla saniyeler içinde makale yazabilir, problem çözebilir, resim üretebilir ve onlarca kaynağı özetleyebilir. Fakat yapay zekâ ona gücünü nerede kullanmaması gerektiğini söyleyebilir mi? Karşısındaki insanın acısını gerçekten hissedebilir, haksızlık karşısında vicdan azabı duyabilir veya verdiği kararın ahlaki sorumluluğunu üstlenebilir mi?
Asıl eğitim sorunu artık çocuklara teknolojiyi kullanmayı öğretmek değildir. Daha temel mesele, teknolojinin sunduğu güç karşısında insan kalmayı öğretmektir. Çünkü merhametten yoksun zekâ tehlikeli, vicdandan ayrılmış bilgi yönsüz, sorumlulukla sınırlandırılmamış teknoloji ise yıkıcı olabilir.
Yeni Eğitim Yalnızca Dijital Beceri Kazandıramaz
Yapay zekâ çağında insan kalmak / Okullar öğrencilere kodlama, veri analizi, algoritmik düşünme ve yapay zekâ araçlarını kullanma becerileri kazandırmalıdır.
Ancak eğitim yalnızca öğrencinin “Ne yapabilirim?” sorusuna cevap verirse eksik kalır. Ona “Ne yapmalıyım?”, “Yaptığım şey kime zarar verebilir?” ve “Bu kararın sorumluluğunu kim üstlenecek?” sorularını da sordurmalıdır.
Bir öğrenci yapay zekâyla kusursuz bir ödev hazırlayabilir; fakat başkasının emeğini kendisine ait göstermenin neden yanlış olduğunu kavramıyorsa teknolojik açıdan becerili, ahlaki açıdan yetersiz yetişmiş demektir.
Eğitim, aklı geliştirirken vicdanı ihmal ederse güçlü araçları zayıf karakterlerin eline teslim eder.
Merhamet ve Vicdan Nasıl Eğitilir?
Yapay zekâ çağında insan kalmak / Merhamet, kitapta tanımı ezberletilecek bir kavram değildir. Öğrenci başkasının hayatına temas ederek, farklı insanların hikâyelerini dinleyerek ve verdiği kararların sonuçlarını görerek merhameti öğrenir. Bu nedenle okullarda edebiyat, sanat, felsefe, sosyal sorumluluk ve yüz yüze iletişim teknoloji eğitiminin karşısında değil, tamamlayıcısı olarak görülmelidir.
Öğrencilere yapay zekâ tarafından üretilmiş tartışmalı durumlar sunulabilir: Bir algoritma işe alacağı kişileri seçerken ayrımcılık yaparsa kim sorumludur? Yüz tanıma sistemi masum bir insanı suçlu gösterirse ne yapılmalıdır? Yapay zekâ öğrencinin yerine ödev hazırlarsa burada öğrenen kimdir?
Bu sorular, öğrenciyi teknolojinin pasif tüketicisi olmaktan çıkararak ahlaki karar verici hâline getirir.
Öğretmenin Yeni Görevi
Yapay zekâ çağında öğretmen bilgi aktarıcısı olarak önem kaybedebilir; fakat rehber, vicdan eğiticisi ve insanî ilişki kurucusu olarak daha önemli hâle gelir. Öğretmen öğrenciye yalnızca doğru cevabı değil, doğru cevaba giderken gözetilmesi gereken insanî sınırları da göstermelidir.
UNESCO’nun öğrenci ve öğretmenler için geliştirdiği yapay zekâ yeterlilik çerçevelerinde teknolojik bilgiyle birlikte insan merkezli yaklaşım, etik, insan iradesi ve toplumsal sorumluluk özellikle vurgulanmaktadır. (UNESCO)
Sonuç: Çift Kanatlı Bir Eğitim Gerekiyor
Yapay zekâ çağında insan kalmak / Geleceğin okulu çocuklara yapay zekâdan korkmayı değil, onu bilinçli kullanmayı öğretmelidir. Bunun için her yapay zekâ etkinliğinin yanına üç soru konulabilir: Bu bilgi doğru mu? Bu kullanım adil mi? Sonuçlarından kim sorumlu? Öğrenciler yalnızca ürettikleri çalışmayla değil; kaynak gösterme, mahremiyeti koruma, ayrımcılığı fark etme ve insana etkisini değerlendirme ölçütleriyle de değerlendirilmelidir.
İnsanın geleceği, teknolojiyle yarışmasında değil; teknolojinin sahip olamayacağı merhamet, vicdan ve sorumluluğu geliştirmesindedir. Eğitim çocuğa hem güçlü araçlar hem de o araçları doğru yöne çevirecek ahlaki bir pusula vermelidir. Çünkü yapay zekâ çağında asıl başarı, daha akıllı makineler yapmak değil; onların karşısında insanlığını kaybetmeyen insanlar yetiştirmektir.
Tavsiye Edilen Makaleler
21.Yüzyıl Becerileri – En Kritik 5 Yetenek – Zekâ Yetmez, Değer Gerekir
Tolstoy ’dan Okulda Şiddete Karşı Özgürlük, Ahlâk ve Vicdan Eğitimi
