Öğrenci neden sınavda yapamaz? / “Evde hepsini yapıyordu, sınavda ne oldu anlamadım.” Anne babaların sık söylediği bu cümlenin karşısında öğrencinin de bir açıklaması vardır: “Çalıştım, gerçekten biliyordum ama sınavda unuttum, yapamadım.” İki taraf da yaşadığını doğru anlatıyor olabilir. Çünkü bir çözümü görünce anlamak, onu yardım almadan hatırlamak ve sınav koşullarında uygulamak farklı becerilerdir.
Üstelik sınavda yalnızca bilgi yoklanmaz. Öğrenci zamanı yönetir, sorunun ne istediğini anlamaya çalışır ve bazen “Ya yapamazsam?” düşüncesiyle de uğraşır. Bu nedenle düşük bir notu hemen tembelliğe veya dikkatsizliğe bağlamak, asıl güçlüğü gözden kaçırabilir.
“Bunu biliyorum” duygusu nereden geliyor?
Öğrenci neden sınavda yapamaz? / Öğrenci aynı sayfayı birkaç kez okuduğunda cümleler tanıdık hale gelir. Öğretmenin çözümünü yeniden izlediğinde bütün adımlar mantıklı görünür. Bu rahatlık, “Konuyu öğrendim” hissi oluşturabilir.
Fakat burada küçük bir tuzak vardır: Bilgi gözünün önündeyken tanımak, bilgi ortada yokken hatırlamak değildir.
Bir şarkıya eşlik etmek kolaydır; müzik durduğunda sözleri baştan sona söylemek daha zor olabilir. Ders çalışırken de kitap, çözüm videosu ve cevap anahtarı öğrenciye fark etmeden eşlik eder. Sınavda bu destekler çekilince öğrenci çözümü kendisi kurmak zorundadır.
Roediger ve Karpicke’nin araştırmasında, tekrar tekrar çalışan öğrencilerin hatırlayacaklarına ilişkin güveni artarken, daha sonraki ölçümlerde kendini sınayan öğrenciler daha iyi hatırlamıştır. Yani öğrenmiş hissetmek, kalıcı öğrenmenin güvenilir göstergesi olmayabilir. Kaynak
Çözümü anlamakla çözümü üretmek aynı değil
Bir matematik sorusunun çözümüne bakarken öğrenci “Evet, önce bunu yapıyoruz” diyebilir. Ancak boş kâğıdın başında ilk adımı seçemeyebilir. Sorun işlemi hiç bilmemesi değil, hangi bilgiyi ne zaman kullanacağını yeterince çalışmamış olması olabilir.
Anne babalar açısından şu ayrım önemlidir: Çocuk soruyu gerçekten kendi başına mı çözdü, yoksa küçük yönlendirmelerle mi ilerledi?
“Önce burayı oku”, “Şu formülü kullanmıştınız”, “Bir daha düşün” gibi yardımlar değerlidir. Fakat evdeki başarının ne kadar bağımsız olduğunu anlamak için, zaman zaman bu destekler olmadan da deneme yapılmalıdır.
Sınav, heyecanı gerçekten etkiler mi?
Öğrenci neden sınavda yapamaz? / Evet, sınav kaygısı dikkate alınmalıdır. Öğrenci soruyu okurken bir yandan “Süre yetmeyecek”, “Annem babam ne diyecek?” veya “Herkes benden önce bitirdi” diye düşünüyor olabilir. Böylece çözmesi gereken soruya başka düşünceler de eşlik eder.
Otuz yıllık araştırmaları inceleyen bir meta-analiz, sınav kaygısı ile çeşitli başarı ölçümleri arasında olumsuz ilişkiler bulunduğunu bildiriyor. Ancak bu, her yanlışın kaygıdan kaynaklandığı veya heyecanlanan her öğrencinin başarısız olacağı anlamına gelmez. Kaynak
Öğrenme eksikleriyle kaygı birlikte de bulunabilir. Konuyu yalnızca tanıyan öğrenci sınavda zorlanınca daha çok kaygılanabilir; kaygı da bildiklerini kullanmasını güçleştirebilir. Bu yüzden hem hazırlık biçimine hem öğrencinin yaşadığı duygulara bakmak gerekir.
Kendini sınamak: Not vermek için değil, eksikleri bulmak için…
Öğrenciye her akşam yeni bir sınav yüklemek gerekmez. Küçük ve düşük baskılı denemeler yeterli bir başlangıçtır:
-
Kitabı kapatsın. Konunun ana fikrini birkaç cümleyle anlatsın veya yazsın
-
Bir soruyu yardımsız çözsün. Çözüme bakmadan hangi yolu seçtiğini açıklasın
-
Cevabını kontrol etsin. Yanlışını düzeltip neden yanlış düşündüğünü bulsun
-
Başka bir gün yeniden denesin. Aynı çözümü ezberlemek yerine benzer bir soruda bilgisini kullansın
Hatırlama çabası, eksikleri görünür kılar ve öğrenmeyi destekleyebilir. Öğrencinin zorlanması, bu alıştırmanın işe yaramadığını göstermez; bazen tam tersine, daha önce fark edilmeyen boşluğu ortaya çıkarır. Kaynak
Kaygıyı Gidermek İçin Sınav Ortamını Küçük Adımlarla Tanıtın
Konuyu öğrendikten sonra birkaç soruluk, makul süreli denemeler yapılabilir. Amaç çocuğu korkutmak değil, soru seçme ve zamanı kullanma konusunda deneyim kazandırmaktır.
Denemenin ardından yalnızca puana bakmayın: Hangi soruda durdu? Soruyu mu anlamadı, bilgiyi mi hatırlayamadı, işlemi mi karıştırdı? Süre baskısı başlayınca ne değişti?
Sınav öncesinde bazı öğrenciler kaygılarını kısa süre yazmayı deneyebilir. Bir araştırmada bu uygulamanın, özellikle sınav kaygısı yaşayan öğrencilerin performansına katkı sağlayabildiği görülmüştür. Bunun herkes için aynı sonucu verecek bir çözüm olmadığı da unutulmamalıdır. Kaynak
Anne babanın en yararlı sorusu
Öğrenci neden sınavda yapamaz? / “Bu kadar çalıştın, neden yapamadın?” sorusu öğrenciyi savunmaya itebilir. Bunun yerine “Nerede zorlandığını birlikte anlayalım mı?” demek, konuşmayı çözüm arayışına açar.
“Heyecan yapma” demek yerine, “Zorlandığın bir soruda ne yapacağını önceden planlayalım” denebilir. Takıldığı soruyu işaretleyip ilerlemek, soruyu yeniden okumak veya kısa bir duraklamadan sonra devam etmek gibi seçenekler öğretmeniyle birlikte çalışılabilir. Kaygı sık tekrarlanıyor, belirgin sıkıntı yaratıyor veya günlük yaşamını etkiliyorsa okulun rehberlik servisine başvurmak uygun olur.
Bir sonraki çalışma akşamında “Konuyu bitirdin mi?” sorusunun yanına şunu ekleyin: “Kitap kapalıyken neler yapabiliyorsun?” Ardından cevabı bir yargı olarak değil, sonraki çalışmanın yol haritası olarak kullanın.
Kaynaklar
- Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention.
- Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). The Power of Testing Memory: Basic Research and Implications for Educational Practice.
- von der Embse, N. ve diğerleri (2018). Test Anxiety Effects, Predictors, and Correlates: A 30-Year Meta-Analytic Review.
- Ramirez, G. ve Beilock, S. L. (2011). Writing About Testing Worries Boosts Exam Performance in the Classroom.
Tavsiye Edilen Makaleler
Son Gün Sendromu – Öğrenciler Neden Sınava Çalışmayı Son Güne Erteler?
Sınav Odaklı Eğitim – Öğrenci Refleksi: “Hocam Bu Konu Sınavda Çıkar mı?”
Kısa Süreli Bellek – Hafızanızla İlgili Bilmeniz Gereken Doğrular
