Nasıl Başlanır? Hayatta en çok ertelediğimiz şey, aslında en çok istediğimiz şeydir.
- Kitap yazmak isteriz ama ilk cümleyi kuramayız.
- Spora başlamak isteriz ama ilk gün salona gitmek zor gelir.
- İngilizce öğrenmek isteriz ama “yarın başlarım” deriz.
İşte Türkiye’de insanların en derin çıkmazı da budur: “Nasıl başlanır?” Bu soru, bir bilgi arayışından çok daha fazlasıdır; o, bir psikolojik eşiktir.
Bu soru, insanın zihnindeki görünmez bariyerin adıdır.
1. Başlamak Neden Bu Kadar Zor?
Davranış bilimleri bize şunu söylüyor: İnsan beyni belirsizliği sevmez. Özellikle yeni bir şeye başlamak, zihinde “risk” olarak algılanır.
Amerikalı psikolog BJ Fogg, davranış değişimi üzerine yaptığı çalışmalarında, insanların büyük hedefler yüzünden değil, başlangıç noktası belirsiz olduğu için harekete geçemediklerini vurgular. Ona göre davranış değişiminin sırrı şudur: “Küçük başla.”
Benzer şekilde alışkanlık araştırmalarıyla bilinen James Clear, yeni bir alışkanlık için iki dakikalık başlangıç kuralını önerir. Yani spor yapmak istiyorsanız önce sadece spor ayakkabınızı giymeyi hedefleyin. Beyin, küçük eylemi tehdit olarak görmez; büyük değişim küçük hareketle başlar.
Nörobilim araştırmaları, yeni bir davranışın tekrar edilmesiyle birlikte beyinde sinaptik bağlantıların güçlendiğini göstermektedir. Özellikle tekrar edilen küçük eylemler, zamanla otomatikleşir ve irade ihtiyacını azaltır. Başlangıç zor, devam etmek ise düşündüğümüzden kolaydır.
2. “Nasıl Başlanır?” Aramasının Alt Metni
Türkiye’de yapılan araştırmalarda “nasıl başlanır?” ifadesinin;
- İngilizce öğrenmeye nasıl başlanır?
- Spora nasıl başlanır?
- Yazılıma nasıl başlanır?
- Kitap yazmaya nasıl başlanır?
gibi konularla birlikte yoğunlaştığı görülüyor.
Bu konuların ortak noktası şudur: İnsanlar mükemmel planı arıyor. Oysa davranış bilimi bize şunu söylüyor: Mükemmel plan değil, ilk mikro adım gerekir.
Stanford Üniversitesi’nde yapılan bazı çalışmalar, bir hedefe başlama kararının, hedefin büyüklüğünden çok, “ilk eylemin netliği” ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. İnsan zihni şu soruya cevap bulamadığında durur: “Tam olarak şimdi ne yapacağım?”
Demek ki mesele motivasyon eksikliği değil, belirsizliktir.
3. İlk Adımın Matematiği
Başlamak için üç unsur gerekir:
Belirsizliği küçültmek
“İngilizce öğreneceğim” demek yerine:
“Bugün 5 kelime ezberleyeceğim.” de.
Süreyi kısaltmak
“Her gün 1 saat spor” yerine
“Bugün 5 dakika yürüyüş.”
Kimlik inşası
James Clear’ın ifadesiyle, hedef davranış değil kimliktir.
“Kitap yazacağım” değil,
“Ben yazan biriyim.”
Başlangıç, davranıştan önce zihinsel kimlik değişimidir.
4. Ertelemenin Bilimsel Arka Planı
Erteleme üzerine yapılan psikolojik çalışmalar, bunun tembellikten değil, duygusal düzenleme eksikliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Kişi zor bir işe başlarken yaşadığı rahatsızlıktan kaçmak için erteleme davranışını seçer.
Ancak küçük başlangıçlar, bu duygusal direnci kırar. Çünkü beyin, küçük eylemleri “tehlike” olarak kodlamaz.
5. Pratik Başlangıç Formülü
Kişisel gelişimde ilk adım için şu formülü önerebilirim:
Hedef ÷ 100 = Başlangıç noktası
Kitap yazmak mı? → Günde 3 cümle.
İngilizce mi? → Günde 5 kelime.
Spor mu? → 5 dakika.
Meditasyon mu? → 2 dakika.
Başlamak, motivasyon üretir. Motivasyon, doğru ve yerinde bir başlangıçtan doğar.
Sonuç: Büyük Hayatlar Küçük Başlangıçlarla Kurulur.
Hayatımızı değiştiren şey büyük kararlar değil, küçük ama tekrarlanan adımlardır. “Nasıl başlanır?” sorusu aslında şunu sormaktır: Korkumu nasıl küçültürüm?
Cevap basit ama derindir: Küçült, netleştir, hemen yap.
Unutmayın, hareketsizlik mükemmeliyetin kardeşidir. Küçük başlangıç ise başarının tohumu.
Bugün, şimdi, bu satırı bitirdiğiniz anda tek bir mikro adım atın. Çünkü kişisel gelişim, düşünceyle değil; eylemle başlar.
Bilimsel Kaynaklar
-
Fogg, B. J. (2009). A Behavior Model for Persuasive Design. Stanford University.
-
Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2009). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology.
-
Pychyl, T. A. (2013). Solving the Procrastination Puzzle. Penguin Group.
-
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychological Inquiry.
-
Clear, J. (2018). Atomic Habits. Avery Publishing.
