Çocuk ve ergen psikoterapisi – Bir yetişkin terapiye geldiğinde konuşur. Bir çocuk terapiye geldiğinde ise oynar. Bir ergen ise bazen susar, bazen isyan eder, bazen “sorunum yok” der.

İşte çocuk ve ergen psikoterapisinin en temel farkı burada başlar:
Terapi dili yaşa göre değişir.

Çocuk ve ergen psikoterapisi, gelişimsel özellikler dikkate alınarak yapılandırılmış, bilimsel temelli bir ruh sağlığı müdahalesidir. Amaç yalnızca belirtileri azaltmak değil; sağlıklı kimlik gelişimini, duygu düzenleme becerisini ve aile içi dengeyi güçlendirmektir.

Çocuk ve Ergen Psikoterapisi Nedir?

Çocuk ve ergen psikoterapisi;

• Duygusal sorunlar
• Davranış problemleri
• Travma
• Okul uyum sorunları
• Kaygı ve depresyon belirtileri
  gibi durumlarda uygulanan, yaşa özgü teknikler içeren psikolojik müdahaledir.

American Academy of Child & Adolescent Psychiatry’ye (AACAP) göre, erken müdahale edilen psikolojik sorunlarda uzun vadeli iyileşme oranı belirgin şekilde artmaktadır.

Çocuklarda Psikoterapi Nasıl Yapılır?

1. Oyun Terapisi (Play Therapy)

Çocukların doğal dili oyundur.
Oyun terapisi, çocuğun bilinçdışı duygularını oyun aracılığıyla ifade etmesini sağlar.

Nasıl işler?

• Kuklalar
• Figürler
• Resim çizimi
• Hikâye tamamlama
• Kum tepsisi

Çocuk oyun içinde korkularını, kaygılarını ve travmalarını sembolik olarak yansıtır.

Bilimsel Bulgular: Meta-analizler oyun terapisinin özellikle davranış sorunları ve travmada etkili olduğunu göstermektedir (Bratton et al., 2005).

2. Bilişsel Davranışçı Terapi (Çocuklara Uyarlanmış)

Kaygı, obsesyon, okul fobisi ve dikkat sorunlarında sık kullanılır.

• Düşünce baloncukları çizilir.
• Duygu termometresi kullanılır.
• Problem çözme oyunlaştırılır.

CBT’nin çocuk ve ergenlerde anksiyete ve depresyon tedavisinde etkili olduğu geniş meta-analizlerle gösterilmiştir (Hofmann et al., 2012).

3. Aile Katılımı

Çocuk terapisi, çoğu zaman yalnızca çocukla yapılmaz.

Çünkü:

• Çocuk sistemin parçasıdır.
• Davranış örüntüleri aile içi dinamiklerle ilişkilidir.

Bu nedenle ebeveyn görüşmeleri terapi sürecinin kritik bir parçasıdır.

Ergenlerde Psikoterapi Nasıl Yapılır?

Ergenlik dönemi kimlik arayışının, duygusal dalgalanmaların ve sosyal hassasiyetin yoğun olduğu bir süreçtir.

Ergen Terapisinin Özellikleri

• Gizlilik ilkesine özel vurgu
• Kimlik ve değer çatışmalarına alan açma
• Sosyal medya ve akran baskısını ele alma
• Risk davranışlarını değerlendirme

1. Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT)

Özellikle:

• Sosyal anksiyete
• Sınav kaygısı
• Depresyon
• Kendine zarar davranışları

üzerinde etkilidir.

2. Diyalektik Davranış Terapisi (DBT – Ergen Uyarlaması)

Duygu düzenleme güçlüğü yaşayan ergenlerde kullanılır.

• Kriz toleransı
• Mindfulness
• Duygusal regülasyon

Linehan’ın geliştirdiği DBT’nin ergenlerde kendine zarar davranışlarını azaltmada etkili olduğu gösterilmiştir (Miller et al., 2007).

3. Travma Odaklı Terapi

• EMDR
• Travma Odaklı CBT

Travmatik yaşantılar sonrası uygulanır.

Hangi Durumlarda Çocuk/Ergen Terapisine Başvurulmalı?

• Uzun süren içe kapanma
• Akademik düşüş
• Öfke patlamaları
• Uyku bozuklukları
• Sosyal geri çekilme
• Kendine zarar düşünceleri
• Travma sonrası değişimler

Erken müdahale, ileride oluşabilecek kişilik ve uyum problemlerini ciddi oranda azaltır.

Psikoterapi Çocuk ve Ergenlerde Ne İşe Yarar?

Duygusal farkındalık gelişir.
Davranış kontrolü artar.
Aile içi iletişim iyileşir.
Okul uyumu güçlenir.
Öz güven artar.
Travma etkisi azalır.

Sık Sorulan Sorular

Terapiye gitmek çocuğu “etiketler” mi?

Hayır. Psikoterapi destek sürecidir; tanı etiketi değildir.

Çocuk terapide her şeyi aileye anlatır mı?

Gizlilik esastır. Ancak riskli durumlarda aile bilgilendirilir.

Kaç seans sürer?

Soruna göre değişir. Ortalama 8–20 seans arasıdır.

İlaç şart mı?

Her zaman değil. Psikiyatrist değerlendirmesi gerekir.

Sonuç

Çocuk ve ergen psikoterapisi, geleceğin yetişkinini inşa eden bir müdahaledir.
Bir çocuğun bugün öğrenemediği duygu düzenleme becerisi, yarının ilişkilerini etkileyebilir.

Bilimsel yaklaşımla yürütülen terapi süreci, yalnızca problemi çözmez; sağlıklı bir kimlik, güçlü bir iç dünya ve dengeli bir sosyal yapı inşa eder.

Unutulmamalıdır:
Erken destek, uzun vadeli iyilik halidir.

Bilimsel Kaynaklar

• Bratton, S. C., Ray, D., Rhine, T., & Jones, L. (2005). The efficacy of play therapy with children: A meta-analytic review. Professional Psychology: Research and Practice.

• Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research.

• Miller, A. L., Rathus, J. H., & Linehan, M. M. (2007). Dialectical Behavior Therapy with Suicidal Adolescents. Guilford Press.

• American Academy of Child & Adolescent Psychiatry (AACAP) Practice Parameters.