Okumak ve Anlamak – İnsanın hayatında en sık yaptığı faaliyetlerden biri okumaktır. Gazete okuruz, kitap okuruz, mesaj okuruz, sosyal medyada yazılar okuruz. Fakat çoğu zaman şu soruyu sormayız: Okumak gerçekten anlamak mıdır?
Bir metni gözlerimizle takip etmek kolaydır. Harfleri görmek, kelimeleri seslendirmek ve cümleleri bitirmek mümkündür. Fakat metnin ruhunu kavramak, düşüncenin derinliğine inmek ve yazarın zihninde kurduğu anlam dünyasına ulaşmak çok daha farklı bir beceridir.
Bu nedenle eğitimciler sık sık şu gerçeği dile getirir:
Her okuyan anlamaz; ama her anlayan mutlaka okumuştur.
Okumak Nedir?
Okumak, en basit tanımıyla yazılı sembolleri çözme sürecidir. Harfler kelimeye, kelimeler cümlelere dönüşür ve zihnimizde bir anlam zinciri oluşur.
Fakat bu sürecin ilk aşaması mekaniktir.
Çocuklar okuma öğrenirken önce şu aşamalardan geçer:
- harfleri tanımak
- heceleri birleştirmek
- kelimeleri okumak
- cümleleri takip etmek
Bu aşama teknik okumadır.
Ama okumak burada bitmez.
Anlamak Nedir?
Anlamak, metindeki bilgiyi zihinde yeniden kurmaktır.
Bir metni anlamak için okuyucu şu sorulara cevap arar:
- Yazar ne söylüyor?
- Bunu neden söylüyor?
- Hangi fikirleri savunuyor?
- Bu düşünce benim hayatımla nasıl ilişkilidir?
Anlamak, metni sadece görmek değil düşünceye dönüştürmektir.
Bu nedenle anlamak, okumaktan daha yüksek bir zihinsel faaliyettir.
Neden Çok Okuyan İnsanlar Bazen Az Anlar?
Bu soru şaşırtıcıdır ama gerçektir. Bazı insanlar çok kitap okur fakat okudukları hayatlarını değiştirmez. Bunun birkaç nedeni vardır.
1. Hızlı okuma ama yavaş düşünme
Modern dünyada insanlar hızlı okumaya teşvik edilir. Fakat düşünme yavaş bir süreçtir.
Bir metni çok hızlı okuyan kişi çoğu zaman metnin anlamını derinlemesine kavrayamaz.
2. Okuma alışkanlığı düşünme alışkanlığına dönüşmemiştir
Gerçek anlamanın yolu okurken düşünmektir.
Okuyucu kendine şu soruları sormalıdır:
- Bu doğru mu?
- Buna katılıyor muyum?
- Bunun başka açıklaması olabilir mi?
Bu sorular sorulmadığında okuma pasif bir faaliyet hâline gelir.
3. Okuma sadece bilgi toplama olarak görülür
Bazı insanlar okumayı bilgi biriktirmek olarak görür.
Oysa gerçek okuma zihni dönüştürür.
İyi bir kitap okuyucuyu sadece bilgilendirmez; aynı zamanda ona yeni bir bakış açısı kazandırır.
Gerçek Okuma Nasıl Olur?
Gerçek okuma üç aşamada gerçekleşir.
1. Metni anlamak
Okuyucu önce metnin ne söylediğini kavrar.
2. Metni yorumlamak
Daha sonra metindeki fikirlerin anlamını düşünür.
3. Metni hayatla ilişkilendirmek
En önemli aşama budur.
Okunan fikirler hayatla ilişkilendirilmezse bilgi kısa sürede unutulur.
Okuma Bir Zihin Diyaloğudur
Bir kitabı okurken aslında yalnız değiliz.
Okuyucu ile yazar arasında görünmez bir diyalog oluşur.
Yazar sorular sorar, düşünceler ortaya koyar, okuyucu ise zihninde bunlara cevap verir.
Bu nedenle okuma pasif bir faaliyet değildir; zihinsel bir sohbet gibidir.
Okumak İnsan Hayatını Nasıl Değiştirir?
Okuma sadece bilgi kazandırmaz.
Aynı zamanda:
- düşünme gücünü artırır
- kelime dünyasını genişletir
- empati becerisini geliştirir
- hayal gücünü zenginleştirir
Araştırmalar düzenli okuyan insanların analitik düşünme ve empati becerilerinin daha güçlü olduğunu göstermektedir.
Okumadan Anlamak Mümkün mü?
Bazen insanlar şu soruyu sorar:
“Hayatı anlamak için kitap okumak şart mı?”
Hayat deneyimi önemli bir öğretmendir. Fakat kitaplar bize başkalarının deneyimlerini kazandırır.
Bir insanın kendi hayatında yaşayabileceği tecrübeler sınırlıdır. Ama kitaplar sayesinde yüzlerce insanın düşüncesi ve tecrübesiyle tanışabiliriz.
Bu nedenle okuma, insanın zihinsel ufkunu genişletir.
İyi Bir Okuyucu Nasıl Olur?
İyi bir okuyucu olmak için bazı basit ama etkili alışkanlıklar vardır.
Yavaş okumak
Bazı metinler hızlı değil, düşünerek okunmalıdır.
Not almak
Okurken önemli fikirleri yazmak anlamayı güçlendirir.
Tekrar okumak
Büyük kitaplar çoğu zaman ikinci okumada daha iyi anlaşılır.
Tartışmak
Okunan fikirleri başkalarıyla konuşmak düşünceyi derinleştirir.
Sonuç
Okumak insanın zihnini besleyen en güçlü faaliyetlerden biridir. Fakat gerçek okuma sadece harfleri görmek değil, anlam dünyasını keşfetmektir.
Bu nedenle okumak ile anlamak arasında ince ama önemli bir fark vardır.
Okumak gözün işidir.
Anlamak zihnin işidir.
Gerçek okuma ise bu ikisinin birleştiği noktada ortaya çıkar.
Bir insan gerçekten okuduğunda sadece bir kitabı bitirmez; aynı zamanda kendi düşünce dünyasını da genişletir.
Kaynaklar
-
Mortimer J. Adler & Charles Van Doren. How to Read a Book.
-
Daniel T. Willingham. The Reading Mind.
-
OECD. PISA Reading Literacy Reports.
-
Maryanne Wolf. Reader, Come Home: The Reading Brain in a Digital World.
-
UNESCO. Global Literacy Studies.
