Seçici Dikkat Nedir – Evlilikte en sık kurulan cümlelerden biri şudur:
“Ben bunu defalarca söyledim ama sen hiç duymadın.”
Diğeri ise sessiz ama güçlü bir itiraftır:
“Aslında söyledi ama ben zihnen orada değildim.”
Bu durum çoğu zaman ilgisizlik, bencillik ya da sevgisizlikle açıklanır. Oysa mesele çoğu zaman ahlaki değil, nörobilimseldir.
Çünkü insan zihni, özellikle yakın ilişkilerde, her şeyi değil; anlamlı, tehditkâr ya da alışkanlıkla kodladığını duyar.
Evlilik, dikkat sistemlerinin en çok sınandığı ilişki biçimidir.
Biz de bu makalede algıda seçicilik veya seçici dikkat konusunda sizinle sohbet etmek istedik. Notlarınızı almayı unutmayın!😜😎
1. Seçici Dikkat Nedir ve Neden Evlilikte Keskinleşir?
Seçici Dikkat Nedir – Seçici dikkat, beynin aynı anda gelen çok sayıdaki uyarandan yalnızca bazılarını ön plana almasıdır.
Bu bir kusur değil, hayatta kalma mekanizmasıdır.
Ancak evlilikte bu mekanizma farklı çalışır:
-
Yabancıyı dikkatle dinleriz, eşi otomatik pilotta.
-
Yeni bilgiyi seçeriz, alışılmış tonu eleyebiliriz.
-
Tehdit içeren kelimeler büyütülür, şefkat içerenler silikleşebilir.
Çünkü beyin şu soruyu sorar:
“Bu bilgi benim için yeni mi, riskli mi, enerji harcamaya değer mi?”
Eşin sesi, çoğu zaman “arka plan sesi”ne dönüşür.
2. Neden Olumlu Cümleler Duyulmaz da Eleştirilere Takılırız?
Burada devreye negativity bias (olumsuzluk yanlılığı) girer.
İnsan beyni:
-
Bir eleştiriyi
-
Beş takdire tercih ederek daha güçlü kodlar.
Evlilikte bu şu anlama gelir:
“Bugün seni çok takdir ettim ama bir yerde eleştirdim.”
beyinde şu şekilde kalır:
“Eleştirdi.”
Çünkü eleştiri:
-
Tehdit algısını,
-
Savunma refleksini,
-
Duygusal alarmı tetikler.
Beyin alarmdayken anlamayı değil, kendini korumayı seçer.
3. Duyduğumuz Şey Cümle Değil, Niyettir.
İnsanlar kelimeleri değil, niyet sezgilerini duyar.
Aynı cümle:
-
Şefkatle söylendiğinde yakınlaştırır.
-
Üstten söylendiğinde savunma üretir.
Örneğin:
“Bir dahaki sefere haber verir misin?”
Beyin şu soruyu sorar:
-
“Beni mi önemsiyor?”
-
“Beni mi kontrol ediyor?”
Evlilikte seçici dikkat, kelimeden çok ilişki geçmişine odaklanır.
Önceki kırgınlıklar, bugünkü cümleleri filtreler.
4. Duyulmayan Cümlelerin Ortak Özelliği
Seçici Dikkat Nedir – Araştırmalar şunu gösteriyor:
Eşler genellikle şu tür cümleleri duymuyor:
-
Genelleme içerenler: “Sen zaten hep…”
-
Dolaylı imalar: “Keşke bazı insanlar…”
-
Zamanı belirsiz istekler: “Biraz daha ilgili olsan…”
-
Duygu yerine yargı taşıyanlar: “Umursamıyorsun.”
Çünkü beyin bu cümleleri çözümsüz veri olarak etiketliyor.
5. Seçici Dikkati Lehimize Çevirmek Mümkün mü?
Evet. Çünkü dikkat eğitilebilir.
Evlilikte duyulmak istiyorsan:
-
Tek mesaj – tek cümle
Beyin paketli bilgiyi sever. -
Duyguyu önce söyle
“Kırıldım”
“Şöyle oldu”dan daha önce gelmeli. -
Şimdiki zamana konuş
Beyin “şu an”a yatırım yapar, geçmişe değil. -
Ton = İçerik
Beyin tonu kelimeden önce okur.
Sonuç: Evlilikte Sorun Duyulmamak Değil, Nasıl Duyulduğumuzu Bilmemektir.
Seçici Dikkat Nedir – Evlilikte seçici dikkat, bir ilgisizlik göstergesi değil;
alışkanlık, duygusal yük ve nörobiyolojik ekonominin sonucudur.
Bu yüzden mesele şudur:
Daha çok konuşmak değil,
beynin duymaya hazır olduğu biçimde konuşmak.
Ve bazen en büyük devrim şudur:
Söylenen cümleyi değil, niyeti duymayı öğrenmek.
Bilimsel Kaynaklar
-
Kahneman, D. (2011).
Thinking, Fast and Slow.
→ Seçici dikkat, bilişsel ekonomi ve olumsuzluk yanlılığı (negativity bias) kavramlarının temel kaynağı. -
Broadbent, D. E. (1958).
Perception and Communication.
→ Seçici dikkat ve filtreleme teorisinin klasik çalışması. -
Cherry, E. C. (1953).
Some Experiments on the Recognition of Speech, with One and with Two Ears.
→ “Cocktail Party Effect” ve seçici işitsel dikkatin bilimsel temeli. -
Gottman, J. M. (1999).
The Seven Principles for Making Marriage Work.
→ Evlilikte iletişim, duyulma-duyulmama, eleştiri ve savunma döngüleri üzerine ampirik çalışmalar. -
Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Finkenauer, C., & Vohs, K. D. (2001).
Bad Is Stronger Than Good. Review of General Psychology.
→ Olumsuz deneyimlerin olumlu olanlara göre neden daha güçlü işlendiğini açıklar. -
Siegel, D. J. (2012).
The Developing Mind.
→ İlişkilerde beyin, empati, duygusal düzenleme ve algısal filtreler. -
Aron, A., & Aron, E. N. (1997).
Self-Expansion Model of Motivation and Cognition in Close Relationships.
→ Yakın ilişkilerde algı ve dikkat süreçlerinin değişimi. -
Porges, S. W. (2011).
The Polyvagal Theory.
→ Tehdit algısı, ses tonu, savunma ve dinleme kapasitesi arasındaki nörofizyolojik ilişki.












