Okulda İletişim – Okulda öğrenme yalnızca müfredatla gerçekleşmez; dil, ton ve yaklaşım en az içerik kadar öğreticidir. Öğretmenin kullandığı dil, öğrencinin derse değil; kendine, hataya ve öğrenmeye bakışını biçimlendirir. Sınıfta kurulan her cümle, ya merakı büyütür ya da sessiz bir geri çekilmeye yol açar.
Öğrenci beyni, özellikle hata anlarında, öğretmen diline karşı son derece hassastır. Çünkü öğrenme, nörobilimsel olarak güvenli ortam gerektirir.
Bu makalede okul ortamında özellikle öğretmen öğrenci iletişimindeki kalıpları belirleyip nelerin değişmesi gerektiği üzerinde durulacaktır:
1. Genelleme ve Etiketleme → Gelişim Odaklı Dil
Yıkıcı Kalıp:
“Sen zaten matematikten anlamıyorsun.”
“Bu sınıf hiç dinlemiyor.”
Bu tür genellemeler öğrencide öğrenilmiş çaresizlik üretir. Zihin “ben yapamam” şemasına kilitlenir.
Dönüştürücü Dil:
“Bu konu şu an zor geliyor olabilir.”
“Bu derste odaklanmakta zorlandık, bunu birlikte toparlayabiliriz.”
Özet Tablo
| Yıkıcı İfade | Öğrenciye Mesaj | Dönüştürücü İfade |
|---|---|---|
| “Sen anlamıyorsun” | Sabit yetersizlik | “Henüz zor geliyor” |
| “Bu sınıf…” | Toplu suçlama | “Bu derste…” |
2. Hata Üzerinden Utandırma → Hata Üzerinden Öğrenme
Yıkıcı Kalıp:
“Bunu nasıl bilemezsin?”
“Çok basit bir soru.”
Utandırılan öğrenci öğrenmeyi değil, görünmez olmayı seçer. Hata korkusu öğrenmeyi durdurur.
Dönüştürücü Dil:
“Bu hata çok öğretici.”
“Yanlışlar, öğrenmenin doğal parçası.”
Özet Tablo
| Yıkıcı İfade | Etki | Dönüştürücü İfade |
|---|---|---|
| “Nasıl bilemezsin” | Utanç | “Bu hata bize yol gösterir” |
| “Çok basit” | Değersizlik | “Birlikte bakalım” |
3. Kıyaslama → Bireysel Gelişimi Görme
Yıkıcı Kalıp:
“Bak arkadaşın nasıl yaptı.”
“O yapıyor, sen niye yapamıyorsun?”
Kıyaslama rekabet üretir; öğrenme iş birliğini bozar.
Dönüştürücü Dil:
“Senin önceki hâline göre ilerlemeni konuşalım.”
“Herkes farklı hızda öğrenir.”
Özet Tablo
| Yıkıcı İfade | Sonuç | Dönüştürücü İfade |
|---|---|---|
| Kıyas | Kaygı | Kişisel gelişim |
| Rekabet | Motivasyon kaybı | Öğrenme süreci |
4. Sürekli Kontrol → Akademik Güven
Yıkıcı Kalıp:
“Sizi bir dakika bile yalnız bırakamıyorum.”
“Ben söylemeden yapamaz mısınız?”
Bu dil, öğrencide yetersizlik ve bağımlılık üretir.
Dönüştürücü Dil:
“Bu kısmı sizin yönetmenizi istiyorum.”
“Kendi çözüm yolunu dene.”
Özet Tablo
| Yıkıcı Dil | Etki | Dönüştürücü Dil |
|---|---|---|
| Aşırı kontrol | Pasiflik | Özerklik |
| Güvensizlik | Çekilme | Sorumluluk |
5. Sessizlikle Bastırma → Katılımı Teşvik
Yıkıcı Kalıp:
“Söz almadım.”
“Sus, sonra konuş.”
Bu tutum, özellikle içe dönük öğrencilerde kalıcı sessizlik oluşturur.
Dönüştürücü Dil:
“Bu fikri duymak isterim.”
“Hazır olduğunda paylaşabilirsin.”
Özet Tablo
| Yıkıcı Davranış | Etki | Dönüştürücü İfade |
|---|---|---|
| Bastırma | Geri çekilme | Güvenli katılım |
| Kesme | Değersizlik | Davetkâr dil |
Pedagojik İlke:
Öğretmen dili şunları yapar:
-
Öğrenciyi değil, süreci değerlendirir.
-
Hataları tehdit değil, veri olarak görür.
-
Öğrenme ortamını psikolojik olarak güvenli kılar.
Sonuç
Öğretmen, yalnızca bilgi aktaran değil;
öğrenmeye dair duyguyu şekillendiren kişidir.
Bir öğrencinin “Ben öğrenebilirim” demesi,
çoğu zaman doğru cümleyi duymasıyla başlar.
Bilimsel Kaynaklar
-
Dweck, C. (2006). Mindset
-
Hattie, J. (2009). Visible Learning
-
Rosenthal, R. & Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the Classroom
-
Immordino-Yang, M. (2016). Emotions, Learning, and the Brain
-
OECD (2018). The Future of Education and Skills
