Öğrenme ve Dikkat – Apollo Robbins’ın sahnede “göz boyama”, yani “alavere-dalavere”, “ne sihirdir ne keramet el çabukluğu marifet” türünden zaman harcamalar okullarda/sınıflarda da her gün yaşanıyor; fakat adı konulmuyor. Öğrenciler tahtaya ve öğretmene bakıyor ama öğrenemiyor. Dinliyor gibi görünüyor ama anlamıyor. Çünkü çocuğun dikkati orada değil. Eğitimde asıl kriz, bilgi eksikliği değil; dikkat mimarisinin yanlış kurulmasıdır.
Yanlış yönlendirme burada bir uyarı levhasına dönüşüyor:
“Eğer dikkatini yönetemezsen, öğrenme kendiliğinden gerçekleşmez.”
1. Eğitimde En Büyük Yanılgının “Dikkat = Bakmak Sanılması”
Geleneksel eğitim uzun yıllar şu varsayımla ilerledi:
“Öğrenci öğretmene bakıyorsa, sesi dinliyor gözüküyorsa öğreniyordur.”
Oysa olan şey bunun tersidir:
Bakmak, görmek değildir.
Dinlemek de anlamak değildir.
Nörobilim bize şunu söylüyor:
Dikkat, pasif bir alıcı değil; aktif bir seçici sistemdir.
Öğrenme ve Dikkat – Beyin, sınıfta anlatılanların büyük kısmını “önemsiz” olarak etiketleyip eleyebilir. Tıpkı bir yankesicinin, sen konuşurken cüzdanını alabilmesi gibi.
Eğitimde yanlış yönlendirme çoğu zaman istemeden yapılır:
-
Gereksiz ayrıntılarla ana fikrin gölgelenmesi
-
Sürekli hedef vurgusu yapılıp anlamın kaybolması
-
Not, sınav ve performans baskısının dikkati içeriğin dışına çekmesi
Sonuç: Öğrenci “orada”dır ama zihni başka yerdedir.
2. Yanlış Yönlendirme = Öğrenme Kazası
Yanlış yönlendirme yalnızca bir beceri değildir; bir öğrenme kazasıdır. Şu durumlara dikkat et:
-
Öğrenci konuyu çalışmıştır ama sınavda hatırlayamaz.
-
Okur, ama metnin ne dediğini söyleyemez.
-
Ders anlatılmıştır ama “hiçbir şey akılda kalmamıştır.”
Bunlar zeka sorunu değildir.
Bunlar dikkatin yanlış yere bağlanmasının sonuçlarıdır.
Apollo Robbins’ın dediği gibi:
“Dikkatin neredeyse, sen oradasın.”
Eğitimde uygulama yoksa, bilgi uçar gider.
3. Öğretmen = Dikkat Mimarı
Öğrenme ve Dikkat – Bu noktada öğretmenin rolü değişir. Öğretmen artık yalnızca bilgi aktaran değil;
dikkat mimarıdır.
İyi bir öğretmen:
-
Önce neyin görülmesini istediğini bilir.
-
Sonra dikkat dağıtıcı unsurları ayıklar.
-
En son bilgiyi, öğrencinin zihninde bir anlam merkezi etrafında toplar.
Bu, sahnedeki bir illüzyonistten çok da farklı değildir. Ama burada amaç aldatmak değil; bilinci uyandırmaktır.
Yanlış yönlendirme sanatını bilen bir eğitimci şunu sorar:
“Öğrencinin dikkati şu an kime veya neye hizmet ediyor?”
4. Bilgi Neden Tutunmaz? Çünkü Dikkat Dağınıktır
Robbins’ın deneyleri bize şunu açıkça gösterir:
İnsan beyni aynı anda hem iç sesi hem dış bilgiyi derinlemesine işleyemez.
Bugünün öğrencisi:
-
Bildirimlerle
-
İç konuşmalarla
-
Kaygıyla
-
Performans baskısıyla
zaten sürekli yanlış yönlendirilmektedir.
Bu yüzden modern eğitimde en temel beceri şudur:
Dikkati geri çağırmak.
Bu yapılmadan:
-
Hızlı okuma işe yaramaz.
-
Hafıza teknikleri kalıcı olmaz.
-
Eleştirel düşünme gelişmez.
Çünkü dikkat yoksa, öğrenme sadece “temas” seviyesinde kalır.
5. Yanlış Yönlendirmeye Karşı Panzehir: Bilinçli Farkındalık
Apollo Robbins farkında olmadan çok kıymetli bir pedagojik ilke öğretir:
Dikkatini fark eden insan yönlendirilemez.
Eğitimde bu ilke şuna dönüşür:
-
Öğrenci neye odaklandığını fark ediyorsa,
-
Neden öğrendiğini biliyorsa,
-
Bilgiyi bir anlam ağına yerleştiriyorsa,
artık kolay kolay “zihinsel yankesiciliğe” maruz kalmaz.
Bu yüzden eğitim yalnızca bilgi öğretmemeli;
dikkatin nasıl çalıştığını da öğretmelidir.
6. Hayat Boyu Öğrenmede Yanlış Yönlendirme
Öğrenme ve Dikkat – Bu mesele sadece okulda bitmez.
Yetişkin hayatında da insanlar:
-
Yanlış önceliklere,
-
Sahte aciliyetlere,
-
Gürültülü ama boş içeriklere, dikkatlerini kaptırırlar.
Sonra şunu söylerler:
“Vaktim yok.”
“Odaklanamıyorum.”
“Eskisi gibi öğrenemiyorum.”
Oysa problem zaman değil; dikkatin gasp edilmesidir.
Apollo Robbins’ın sanatı burada bir metafora dönüşür:
Hayat, dikkatini çalanlarla doludur.
Ama cüzdanın cebindedir; dikkat de öyledir.
Son Söz: Dikkatini Geri Alan, Hayatını Geri Alır
Öğrenme ve Dikkat – Yanlış yönlendirme sanatını anlamak, bir hileyi çözmek değil;
bilincin nasıl kandırıldığını fark etmektir.
Eğitimde, ilişkilerde, öğrenmede ve hayatta:
Dikkatini nereye verdiğini bilmeyen, kaderini başkalarına teslim eder.
Apollo Robbins sahnede bunu eğlenceli şekilde gösterir.
Eğitim ise bunu hayati bir ders olarak öğretmelidir.
Kaynaklar ve Referanslar
-
Robbins, A. (2013). The art of misdirection – TED Talk
-
Posner, M. I., & Petersen, S. E. (1990). The attention system of the human brain. Annual Review of Neuroscience
-
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux
-
Gazzaley, A., & Rosen, L. D. (2016). The Distracted Mind: Ancient Brains in a High-Tech World. MIT Press
-
Rock, D. (2009). Your Brain at Work. HarperBusiness
-
Small, G., & Vorgan, G. (2008). iBrain: Surviving the Technological Alteration of the Modern Mind. Collins Living
-
Baumeister, R. F., & Tierney, J. (2011). Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength. Penguin Press
-
OECD (2018). The Future of Education and Skills: Education 2030
