Okulda Öğrenme Motivasyonu – Sorun Odaklanma mı Umursamazlık mı?

Okulda Öğrenme Motivasyonu – Bugün neredeyse toplumun ortak bir şikâyeti var:
“Çocuklar artık odaklanamıyor.”
Telefonlar, sosyal medya, oyunlar, ekranlar…
Sanki bugünün öğrencileri sürekli dopamin peşinde koşan, dikkat süresi erimiş bir kuşak.

Bu anlatı o kadar sık tekrarlandı ki, artık sorgulanmadan kabul edilen bir doğruya dönüştü.
Okullarda telefon yasakları artıyor, öğretmenler sınıfta “ilgisi kopuk” öğrencilerden söz ediyor, eğitim sistemleri dikkat krizinden bahsediyor.

Ama burada bir durup düşünmek gerekiyor:
Gerçekten sorun dikkat mi, yoksa dikkat etmeye değecek bir şey sunamamak mı?

Dikkat Kaybolmadı, Yön Değiştirdi

Bir sınıfa girip şunu gözlemlediysen, fark etmişsindir:
Aynı öğrenci, teneffüste bir oyun stratejisini 40 dakika boyunca sabırla tartışabiliyor.
Bir video oyununun kural sistemini, seviyelerini, istatistiklerini ezbere biliyor.
Bir YouTube içeriğini baştan sona dikkatle izleyebiliyor.

Yani mesele şu değil:

“Öğrenci odaklanamıyor.”

Asıl mesele şu:

“Okul, öğrencinin dikkatini hak edecek bir anlam üretemiyor.”

Dikkat bir kas değildir;
değerle çalışan bir reflekstir.

Bir Ders, Bir Hikâye ve Kaybolan Mit

Bir öğretmenin sınıfta şunu yaptığını düşün:
Derse kuru bir konu başlığıyla değil, kendi hayatından kırılgan bir hikâyeyle başlıyor.
Bir hata, bir utanç, bir öğrenme anı…
Sınıf susuyor. Gözler kalkıyor. Dinliyorlar.

Sonra yavaş yavaş yapı geliyor, kavramlar geliyor, akademik çerçeve geliyor.
Ve en sonunda öğrencilerden kendi hayatlarından benzer bir anı yazmaları isteniyor.

Ne oluyor biliyor musun?
O meşhur “dikkat süresi düşüşü” yaşanmıyor.
Tam tersine: kilitlenme oluyor.

Çünkü öğrenci şunu fark ediyor:

“Bu, benimle ilgili.”

Odak, ilgiyle değil; bağla gelir.

Araştırmalar Ne Söylüyor? (Çocuklar Aynı)

Okulda öğrenme motivasyonu ile ilgili ve uzun yıllara yayılan dikkat araştırmaları (özellikle d2 Attention Test gibi ölçümler) şunu gösteriyor:
Son 30–40 yılda çocukların bilişsel odak kapasitesinde ciddi bir düşüş yok.

1990’lardaki bir çocuk, bugünle neredeyse aynı dikkat potansiyeline sahip.

Değişen ne peki?

• Bilgiye erişim biçimi
• Okulun toplumdaki rolü
• Eğitimin vaat ettiği gelecek

Yani çocuk değişmedi.
Bağlam değişti.

Gerçek Sorun: Motivasyon Boşluğu

Eskiden okul şuydu:
Bilgiye giden yol.

Merak ettiğin şeyi öğrenmek için:
✔ Okula gidersin.
✔ Kütüphaneye gidersin.
✔ Öğretmene sorarsın.

Bugün ise bilgi cebinde.

Ve öğrenci şunu soruyor (haklı olarak):

“Madem her şey elimde, neden haftada beş gün burada oturuyorum?”

İşte burada relevans (anlam) boşluğu başlıyor.

Eskiden “Okursan Kurtulursun” Vardı

Eğitimle başarı arasındaki bağ eskiden daha netti:

İlkokul → Ortaokul → Lise → Üniversite → İyi bir hayat

Bugün bu zincir kırık.

• Üniversite garanti değil.
• Diplomalar değer kaybediyor.
• Borçlar artıyor.
• Mezuniyet, iş anlamına gelmiyor.

Ama okullar hâlâ, sanki bu bağ hiç kopmamış gibi davranıyor.

Öğrenci bunu görüyor.
Ve şu soruyu soruyor:

“Bu kadar çabaya değiyor mu?”

Bu Bir “Neden” Kuşağı

Bugünün öğrencisi şunu yapmıyor:
“Öğretmen dedi diye.”

Şunu soruyor:

• Neden bunu öğreniyorum?
• Hayatta nerede işime yarayacak?
• Kime ne katkısı var?

Bu, saygısızlık değil.
Bu, anlam arayışı.

Brené Brown’ın dediği gibi:

“Bu kuşak ‘neden’ olmadan hareket etmiyor.”

Ve bu, aslında bu eğitimin suçu değil;
eğitimin bir fırsatı.

Ne Yapmalı? Cevap Basit Ama Zor: Amaç

Eğer öğrencinin odağını istiyorsak, her ders şu filtreden geçmeli:

1. Bu bilginin amacı ne?
2. Bu görev kime, neye hizmet ediyor?
3. Öğrenci bunu yapınca ne kazanıyor; gerçekten?

Eğer bu sorulara dürüstçe cevap veremiyorsak,
belki de sorun öğrencide değil, derstedir.

Bir Küçük Değişiklik, Büyük Etki

Bir öğretmen düşünün:
Dil bilgisini yıllarca cümle çözümleme şemalarıyla anlatmış.
Öğrenciler nefret etmiş; çünkü bu becerinin hayatta bir karşılığı yok.

Sonra yöntemi değiştiriyor:
Dil bilgisini, öğrencinin yazmak istediği metnin içinde öğretiyor.

Ne oluyor?
Katılım artıyor.
Çünkü öğrenci şunu görüyor:

“Bu, işime yarıyor.”

Öğrenme, kullanım kazandığında motive eder.

Amaçlı Görevler: Proje, Etki, İz Bırakma

Araştırmalar şunu net söylüyor:
Bir iş, daha büyük bir amaca bağlandığında,
öğrencinin dikkat süresi ölçülebilir biçimde artıyor.

Bir romanı sadece sınav için okumak başka,
o roman üzerinden dünyaya bir söz söylemek başka.

Test için yazılan metin unutulur.
Birine ulaşan metin hatırlanır.

Sonuç: Okulun Rakibi Telefon Değil, Anlamsızlık

Okulda öğrenme motivasyonu…

Telefonlar, oyunlar, ekranlar güçlü; evet.
Ama öğrencinin dikkatini çalan şey onlar değil.

Anlamsız işlerdir.

Çocuklar hâlâ odaklanabiliyor.
Hâlâ derinleşebiliyor.
Hâlâ emek verebiliyor.

Yeter ki şunu hissedebilsinler:

“Bu, benim zamanımı hak ediyor.”

Eğitimin görevi dikkat istemek değil;
dikkate değer olmaktır.